|   library.tdpu.uz   |   majmua.tdpu.uz   |   eDarslik.tdpu.uz   |   asofaviy ta`lim   |   Pedagog   |   Ota-onalar uchun   |   Kirish   |      




Fizika va astronomiya î‘qitish metodikasi kafedrasi

Fizikasiz Olam juda zimiston,
Nurafshon ayladi uni Nyuton,
Arximed, Demokrit etdi guliston
Ulug`bek yulduzi porlar charag`on!

Fizika va uni o`qitish metodikasi kafedrasi

Fizika va uni o`qitish metodikasi kafedrasi faoliyati 1935 yil fizika-matematika fakultetida yagona Umumiy fizika kafedrasi tashkil etilishi bilan boshlangan dastlab umumiy fizika, elektrotexnika nazariy fizika fizika o`qitish metodikasi kabi fanlarni o`qitish tashkillashtirilgan.

Ayniqsa, dotsent E. A. Levashevning «Nazariy fizika», B. I. Rusakning «Nazariy mexanika» bo‘limlaridan o‘qigan ma’ruzalari chuqur ilmiyligi bilan ajralib turgan.

1939 yildan boshlab kafedra o‘zbek tilida mashg‘ulot olib boradigan yuqori malakali kadrlar bilan boyitila boshlangan. Bular jumlasiga dotsentlardan K. Abdurashidov, R. N. Mullakandov (1939), S. Umarov (1941), R. Mallin (1942), o‘qituvchi U Orifjonov (1942) va boshqalar kiradi. 1942–1951 yillarda U. Orifjonov umumiy fizika kafedrasida amaliy mashg‘ulotlar olib bordi. Nashr qilingan ishlari asosida 1973 yilda «dotsent» ilmiy unvoniga sazovor bo‘ldi. Ilmiy-metodik jurnallar sahifalarida 40 dan ortiq maqolalari nashr qilingan. Bundan tashqari, «Fizikadan olimpiadaga tayyorlanish masalalari to‘plami» (1959), «Fizikadan savol va masalalar to‘plami» (1971) kitoblari nashrdan chiqqan.

O‘quv hamda ilmiy ishlar hajmining ortishi va ularga qo‘yiladigan talablar kuchayishi munosabati bilan, 1948 yilda umumiy fizika kafedrasi ikkita mustaqil “Umumiy fizika” va “Nazariy fizika” kafedralariga ajraldi. Umumiy fizika kafedrasiga 1948 yildan 1967 yilgacha f.-m.f.n., dotsent S. T. Tursunov mudir bo‘ldi. Keyingi yillarda, 1998 yilgacha dotsent (keyinchalik akademik) P. Q. Habibullaev, dotsent S. Aliev, f.-m.f.n., dotsent B. Q. Habibullaev, f.-m.f.n., dotsent B. Izbosarov, f.-m.f.n., dotsent I. Ismailov, f.-m.f.n., dotsent M. Mamadazimovlar kafedra mudiri vazifasida ishladilar.

Nazariy fizika kafedrasi tarkibiga fizika o‘qitish metodikasi ixtisosligi ham kirgan bo‘lib, unga O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi, professor R. X. Mallin mudir etib tayinlanadi (1948–1967, 1972–1976). 1967 yilda Toshkent davlat universiteti fizika fakultetini mahalliy kadrlar bilan ta’minlash maqsadida, respublika hukumati taklifiga binoan, R. Mallin ToshDU fizika fakulteti dekani va nazariy fizika kafedrasi mudirligigi o‘tkazildi. R. Mallin u erda 1972 yilgacha faoliyat olib bordi. Ushbu oraliqda kafedraga dotsent B. I. Rusak, f.-m.f.n., dotsent A. G. Raximov, f.-m.f.n., dotsent A. I. Boydedaevlar mudirlik qildilar. 1976–1979 yillarda kafedrani dotsent A. I. Boydedaev boshqardi. So‘ngra 1998 yilgacha f.-m.f.n., dotsent M. Mamadazimov, f.-m.f.n., dotsent M. S. YAx’yoev boshqarishgan. 1962 yilda nazariy fizika kafedrasi tarkibida, respublikamizda birinchi bo‘lib, yangi fizika o‘qitish metodikasi kafedrasi tashkil etildi va mustaqil faoliyat ko‘rsata boshladi.

Kafedrani tashkil etilgandan boshlab 1998 yilgacha f.-m.f.n., dotsent, B. I. Rusak (1962–1963), p.f.n., dotsent A. V. Muravyov (1963–1975), f.-m.f.n., dotsent A. I. Boydedaev (1965–1968), f.-m.f.n., dotsent S. T. Tursunov (1968–1973), p.f.n., dotsent p.f.n., dotsent T. Lutfullaeva (1977–1982), professor B. M. Mirzaxmedov (1982–1985), f.-m.f.n., dotsent P. Nurmatova, f.-m.f.n., dotsent B. Ibragimovlar boshqardilar.

Mustaqil kafedra tashkil qilingunga qadar fizika o‘qitish metodikasi kursini nazariy fizika kafedrasining o‘qituvchilari: dotsentlar B. I. Rusak, S. T. Tursunov, U. A. Orifjonov, A. V. Muravyov, katta o‘qituvchilar P. L. Mixaylov, X. A. Valiev, F. Abdurashitova, V. N. Astashenko, o‘qituvchilar T. Saidvaliev, M. M. Rusak, S. Mirolyubov, I. Babenko, B. YAgudaevlar o‘qishgan.

1961 yilga qadar kafedrada fizika o‘qitish metodikasi bo‘yicha ilmiy darajali o‘qituvchilar yo‘q edi. Birinchi bo‘lib A. V. Muravyov fan nomzodi bo‘ldi. Kafedraning birinchi aspiranti SH. Gataulin bo‘lgan (ilmiy rahbari: dotsent S. T. Tursunov). U 1961 yilda «YArim o‘tkazgichlar» mavzusini o‘rta maktabda o‘qitishga bag‘ishlangan ilmiy ishini muvaffaqiyatli himoya qildi va pedagogika fanlari nomzodi ilmiy darajasiga erishdi. Fizika fakulteti bitiruvchilaridan birinchi aspirant Botir Mirzaraximovich Mirzaxmedov bo‘lgan.

1950 yillar oxirida Moskva viloyati Pedagogika instituti bilan ilmiy aloqalar o‘rnatilgandan so‘ng kafedra a’zolari «Ultratovushlarning xalq xo‘jaligida qo‘llanilishi», «Moddalarning suyuq holatini tekshirish muammolari» mavzulari ustida astoydil shug‘ullana boshladilar. Birinchi ilmiy tajribalar tashabbuskor, ajoyib o‘qituvchi M. I. Kovalskiy boshchiligida hamda ishtirokida o‘tkazilishi kafedraga iste’dodli, talantli yoshlarni jalb qilishga imkoniyat berdi. Ana shu yoshlardan ko‘plari keyinchalik dissertatsiyalar himoya qilib, fan nomzodi va fan doktori darajalarini oldi. Bular jumlasiga P. Q. Habibullaev, M. G. Xaliulin, B. M. Mirzaxmedov, A. I. Boydedaev, B. Q. Habibullaev, I. Ismailov, M. YAxyaev, M. Mamadazimov, E. Rasulov, I. Sattorov, M. Jo‘raev, A. G. Rasulmuhamedov, S. Aliev, J. Toshxonova, J. Kamolov, T. Rizaev, E. Umirzoqov, F. Toshmuhamedov, P. Nurmatova, M. X. O‘lmasova, U. SH. Gadoyboev, N. Turdiev, Q. Mo‘minho‘jaev, SH. Axrorov va boshqalar kiradi.

P. Q. Habibullaev o‘z mehnat faoliyatini Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti umumiy fizika kafedrasining katta o‘qituvchisi lavozimidan boshlagan. 1963 yilda Moskva viloyat pedagogika instituti aspiranti bo‘lgan. 1964 yil Moskva shahrida fizika-matematika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun nomzodlik dissertatsiyasini, 1971 yil Novosibirsk shahrida fizika-matematika fanlari doktori ilmiy darajasini olish uchun doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan (ilmiy rahbari: Moskva davlat universiteti molekulyar akustika kafedrasi professori M. I. SHaxporonov).

Bu davrga kelib institutda ilmiy tadqiqot ishlarini bajarish uchun kafedraning ilmiy-moddiy bazasini yaxshilashga ko‘p e’tibor berildi. Bunda kafedra o‘qituvchilari ilmiy tadqiqot ishlarini asosan ikki yo‘nalish: talabalarga ilmiy-metodik qo‘llanmalar tayyorlash; O‘zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Fizika-texnika instituti bilan hamkorlikda «Fizik elektronika muammolarini o‘rganish va hal qilish» bo‘yicha olib bordilar:

Birinchi yo‘nalish fizika fanini o‘qitishni sifat jihatdan yaxshilash masalalarini hal qilishga bag‘ishlandi. SHu maqsadda dotsentlar S. Tursunov, K. Abdurashidov, R. Mullakandov hamkorligida yangi o‘quv qo‘llanma yozildi, yangi olingan jihozlar va asboblarni qo‘llashga doir laboratoriya ishlari takomillashtirildi.

Ilmiy tekshirish ishlarining ikkinchi yo‘nalishi «Atom zarralarining qattiq jism sirtiga ta’siri» muammosiga bag‘ishlangan bo‘lib, bunga O‘zbekiston Fanlar Akademiyasining akademigi U. A. Orifov rahbarligida fizik elektronikaga bag‘ishlangan maxsus laboratoriya tashkil etilib, darslarni dotsent J. A. Toshxonova, V. K. SHustrovlar olib borishdi.

Ilmiy tadqiqot ishlarining ikkinchi yo‘nalishi bo‘yicha 1967 yil Venadagi VIII Xalqaro konferensiyada dotsent J. A. Toshxonova «Ionlashgan gazlarda yuz beradigan hodisalar» haqida ilmiy ma’ruza qildi.

1963 yilda kafedra tashabbusi bilan o‘tkazilgan oliy o‘quv yurtlariaro birinchi konferensiyada Rossiya Federatsiyasi va O‘rta Osiyo respublikalaridan sanoqli bir nechta taniqli olimlar qatnashgan bo‘lsa, 1974 yilda o‘tkazilgan kogerent nochiziqli optika bo‘yicha VII Butunittifoq anjumanida qardosh respublikalardan 500 dan ortiq taniqli fizik olimlar va 60 dan ortiq chet el olimlari qatnashdilar. Bu konferensiya ishida Nobel mukofoti laureati Xanes Alven ishtirok etdi.

Uzoq izlanishlarning natijasi XX asrning 60-yillarida S. Tursunov, L. YAkubov, K. Abdurashidov, M. Magarshak, E. Strashnovlar tuzgan xo‘jalik shartnomalaridan nafaqat respublikamizda balki undan tashqarida – Moskva va Sankt-Peterburg korxonalarida ham keng qo‘llana boshlandi. Bu davrda olib borilgan ilmiy tadqiqot ishlari natijasida institutda ilmiy tadqiqot bo‘limi tuzildi. Ilmiy aloqalarning rivojlanishi natijasida respublikamiz olimlari tayyorlagan ilmiy maqolalar Rossiya, YAponiya, Angliya, Avstraliya kabi davlatlarning jurnallarida nashr etildi.

Fizika kafedrasida ilmiy ishlarni rivojlantirishda 1967 yilda molekulyar akustika kafedrasini tashkil etgan P. Q. Habibullaevning xizmatlari katta bo‘ldi.

Institut fiziklarining ilmiy yutuqlari nafaqat respublikamizda, balki chet ellarda ham tan olindi. Buning tasdig‘i sifatida umumiy fizika kafedrasi bazasida bir qancha xalqaro ilmiy konferensiyalar va simpoziumlar tashkil etilganligi, ularda ko‘zga ko‘ringan chet el olimlari qatnashganligini eslab o‘tish mumkin. 1976 yilda va 1978 yil 11–13 mayda I va II akustik spektroskopiya bo‘yicha sobiq ittifoq miqyosida simpozium va Kvant akustikasi va akustoelektronika bo‘yicha Butunittifoq ilmiy konferensiyalar (akademik Rema Viktorovich Xoxlov xotirasiga bag‘ishlangan) bo‘lib o‘tgan. Tashkiliy qo‘mita raisi O‘zbekiston FA YAdro fizikasi instituti direktori akademik P. Q. Habibullaev bo‘lgan. Unda kafedra professor-o‘qituvchilari, jumladan, N. SH. Turdiev, P. Q. Habibullaev, B. F. Izbasarov, M. Jo‘raev, A. I. Boydedaev, T. A. Artikov, O. SH. Xakimov va boshqalar o‘z ilmiy natijalari bilan faol ishtirok etishgan. Umuman olganda, 1963 yildan to 1982 yilgacha kafedra qoshida 5 ta xalqaro konferensiya va simpozium bo‘lib o‘tdi, ularda kafedra professor-o‘qituvchilari o‘z ilmiy tadqiqot natijalari asosidagi maqola va tezislari bilan faol qatnashdilar.

Fizika-matematika fakulteti bitiruvchisi (keyinchalik dotsent, nazariy fizika kafedrasi mudiri, fizika fakulteti dekani, institut o‘quv ishlari bo‘yicha prorektori) M. S. YAxyaev to‘yinish va va gisterezis bilan bog‘liq bo‘lgan nochiziqlilikni nazarga olib, ba’zi bir elektromexanikaviy sistemalarning statsionar ishlashiga tegishli analitik nazariya va hisoblash metodikasini ishlab chiqdi. Ana shu yo‘nalish bo‘yicha 1970 yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi va fizika-matematika fanlari nomzodi bo‘ldi.

1983 yili umumiy fizika kafedrasi ikkita mustaqil kafedraga: umumiy va eksperimental fizika (kafedra mudiri: dotsent Bahodir Qirg‘izboevich Habibullaev) va elektrotexnika va radiotexnika (kafedra mudiri: professor Mahmud Gabievich Xaliulin) kafedralariga bo‘lindi. Hozirgi kasb ta’limi fakultetidagi texnika fanlari kafedrasi elektrotexnika va radiotexnika kafedrasining bazasida tashkil qilingan.

SHu davrda fizika fakultetida faoliyat olib borgan umumiy va eksperimental fizika, nazariy fizika hamda fizika o‘qitish metodikasi kafedralari a’zolaridan A. Boydedaev, I. Ismailov, J. A. Toshxonova, J. Kamolov, S. Aliev, A. Rasulmuhamedov, B. Habibullaev, M. O‘lmasova, S. A. Xo‘jaev, F. Toshmuhamedov, G. Safaeva, U. Orifjonov, S. Tursunov, B. Mirzaxmedov, T. Lutfullaeva, P. Nurmatova va boshqalar talabalar uchun bir nechta o‘quv qo‘llanmalar tayyorlab, nashr ettirdilar hamda ayrim rus tilida nashr etilgan darslik va o‘quv qo‘lanmalarni o‘zbek tiliga tarjima qilishga muvaffaq bo‘lishdi.

1989 yilda «Elektromagnit nurlanishlarning plazma bilan ta’siri»ga bag‘ishlangan V Xalqaro anjuman, 1994 yilda «Oliy pedagogik o‘quv yurtlarida fizika va astronomiya o‘qitishning dolzarb muammolari»ga bag‘ishlangan respublika anjumani bo‘lib o‘tdi. Kafedra tarixida bo‘lib o‘tgan xalqaro anjumanlarni tashkil qilish va o‘tkazishda akademik P. Q. Habibullaev, professorlar B. M. Mirzaxmedov, A. A. Boydedaev, S. A. Xo‘jaev va boshqalarning xizmatlari kattadir.

O‘tgan asrning 90-yillarida umumiy va eksperimental fizika kafedrasiga f-m.f.n., dotsent Ibrohim Ismailov mudirlik qildi. I. Ismailov umumiy fizikaning mexanika, molekulyar fizika, elektromagnetizm, nazariy fizikaning statistik fizika va termodinamika bo‘limlaridan ilmiy va metodik jihatdan yuqori saviyadagi ma’ruzalar o‘qiydigan va amaliy mashg‘ulotlar olib boradigan fidoiy dotsentlardan biri edi. Dotsent I. Ismailov uzoq yillar davomida respublika miqyosida universitet va institutlar talabalari o‘rtasida fizikadan o‘tkazilgan fan olimpiadalarida hay’at a’zosi sifatida ishtirok etgan.

SHu bilan birga, iqtidorli talabalarni tanlab, fizikadan respublika olimpiadalarida ishtirok etishi uchun ular bilan alohida mashg‘ulotlar olib borgan. U kishi tayyorlagan talabalarning ko‘pchiligi, jumladan, F. Perlipesov, M. Ibragimov, SH. Niyozmatov, R. Matchanov, S. Avazboev kabilar fizikadan respublika olimpiadalarida sovrinli o‘rinlarni qo‘lga kiritib, universitetning obro‘sini yanada ko‘tarishga o‘z hissasini qo‘shgan.

Ismailov Ibrohim – 1931 yilda Guliston tumanida tavallud topgan. 1955 yilda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti fizika-matematika fakultetini tamomlagan. O‘z pedagoglik faoliyatini Guliston shahridagi 1-o‘rta maktabning fizika va matematika fanlari o‘qituvchisi lavozimidan boshlagan (1955–1960). 1960 yilda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti umumiy fizika kafedrasida o‘qituvchi lavozimida o‘zining ilmiy-pedagogik faoliyatini davom ettirgan. 1966–1968 yillarda Moskva Oliy pedagogika institutining aspiranturasida o‘qigan.

1968 yilda umumiy fizika kafedrasi katta o‘qituvchisi lavozimiga qaytgan. 1972 yilda «Nekotorűe voprosű kolebatelnoy relaksatsii v gazax i jidkostyax» mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1983 yilda umumiy fizika kafedrasining dotsenti lavozimiga o‘tgan va 1986 yilda «dotsent» ilmiy unvonini olgan. 1989–1995 yillarda umumiy va eksperimental fizika kafedrasi mudiri lavozimida ishlagan. Kafedraning ilmiy-pedagogik salohiyatini oshirishda faollik ko‘rsatgan.

I. Ismailov universitetdagi 50 yilga yaqin ilmiy-pedagogik faoliyatida «Molekulyar fizika va termodinamika asoslari», «Mexanika va molekulyar fizikadan praktikum» (hammualliflikda), «Umumiy fizikadan nazorat savol va topshiriqlar» (hammualliflikda), «Elektromagnetizm» (hammualliflikda) va boshqa o‘ndan ortiq o‘quv qo‘llanma va metodik ko‘rsatmalar muallifi bo‘lgan. Ular «O‘qituvchi» nashriyotida turli yillarda ko‘p nusxada chop etilgan. Bundan tashqari, 40 dan ortiq ilmiy-nazariy va metodik mazmundagi maqolalari turli jurnal va to‘plamlarda nashr ettirilgan. Muallif yaratgan darslik va o‘quv qo‘llanmalar bugungi kunda ham pedagogika oliy ta’lim muassasalarida fizika va matematika o‘qituvchilari tayyorlashni yuqori saviyada tashkil etishga xizmat qilmoqda.

SHu davrdagi kafedra tarkibi professor J. Toshxonova, dotsentlar M. O‘lmasova, J. Kamolov, SH. Dushamov, A. Ivanov, V. Panomarenko, O. Gadoev, B. Nurillaev, I. Alqarov, A. Ergashev, U. Begimqulov, M. Boymurodov, R. Rajabov, R. YUsupovlardan iborat bo‘lgan edi.

Kamolov Jalol – 1932 yil 2 fevralda Toshkent viloyatida tug‘ilgan. 1955 yilda O‘rta Osiyo davlat universitetining fizika fakultetini bitirgan. 1955 yilda Buxoro davlat pedagogika instituti fizika kafedrasi assistenti lavozimida o‘z pedagogik faoliyatini boshlagan. 1957–1958 yillarda O‘zbekiston FA Fizika-texnika ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim bo‘lib ishlagan. 1958 yildan Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti umumiy fizika kafedrasida o‘qituvchi lavozimida o‘zining ilmiy-pedagogik faoliyatini davom ettirgan.

J. Kamolov 1960–1982 yillarda kafedra mudiri muovini vazifasini bajarib, fizikadan o‘quv laboratoriya xonalarini zamonaviy vositalar bilan jihozlashda va ta’lim-tarbiya jarayoni samaradorligini oshirishda faol ishtirok etgan. 1968–1971 yillarda institut qoshidagi aspiranturada tahsil olgan. 1973 yilda «Qishloq maktablari fizika kursida o‘simlik fiziologiyasining fizik asoslarini o‘rganish» mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1975 yilda «dotsent» ilmiy unvonini olgan.

1964–1980 yillarda respublika yosh fiziklar olimpiadalarini o‘tkazishda faol ishtirok etgan. 1977–1982 yillarda institut qoshidagi pedagogika fanlari nomzodi ilmiy darajasini beruvchi Ixtisoslashgan ilmiy kengashning a’zosi bo‘lgan.

J. Kamolov o‘zining ko‘p yillik ilmiy-pedagogik faoliyati davomida 15 dan ortiq o‘quv qo‘llanma va metodik ko‘rsatmalar yaratgan (ko‘pchiligi kafedra a’zolari bilan hamkorlikda). «O‘rta maktabning IX–X sinflarida fizikani o‘qitish metodikasidan qo‘llanma», «Fizikadan nazorat ishlari to‘plami (pedagogika institutlarining matematika, fizika, umumiy texnika ixtisosliklari bo‘yicha sirtdan o‘qiyotgan talabalar uchun)», «Fizikadan praktikum (elektr va optika)», «Elektr, optika atom va yadro fizikasi (institutlar qoshidagi tayyorlov bo‘limi tinglovchilari uchun)», «Mexanika va molekulyar fizika (institutlar qoshidagi tayyorlov bo‘limi tinglovchilari uchun)», «Umumiy fizika kursi bo‘yicha topshiriqlar» «Mexanika (pedagogika institulari talabalari uchun)» «Molekulyar fizika (pedagogika institulari talabalari uchun)» «Elektr va magnetizm (pedagogika institulari talabalari uchun)», «Mexanika, molekulyar fizika va issiqlik» kabilar shular jumlasidandir.

Oxirgi qo‘llanma 2000–2001 o‘quv yilida darslik va o‘quv qo‘llanmalar Respublika tanlovida faxrli II o‘rinni egallagan.

J. Kamolov respublikamiz umumta’lim maktablariga yuqori malakali fizika va matematika o‘qituvchilarini tayyorlashdagi ko‘p yillik samarali xizmatlari uchun «O‘zbekiston xalq maorifi a’lochisi» ko‘krak nishoni (1976) va Xalq ta’limi vazirligining faxriy yorliqlari bilan taqdirlangan. Domla mehnat nafaqasida bo‘lishiga qaramasdan, umrining oxirigacha fizika-matematika fakulteti talabalarining ma’naviy-ma’rifiy tarbiyasida faol ishtirok etib keldi.

O‘tgan asrning 90-yillarida kafedrada bir qator olimlar, talabalarning sevimli ustozlari, bir so‘z bilan aytganda, fidoyi professor-o‘qituvchilar faoliyat olib borgan. J. Toshxonova, M. O‘lmasova, F. Nurmatova, T. Lutfullaeva, F. Toshmuhammedov, G. Sagatova kabilar shular jumlasidandir. Ular fizikaning turli bo‘limlari bo‘yicha yuqori saviyada ma’ruzalar o‘qigan va amaliy mashg‘ulotlar olib borgan.

Toshxonova Jo‘raxon Ashrabovna – 1932 yil 27 oktyabrda Toshkent shahrida tug‘ilgan. 1955 yilda O‘rta Osiyo davlat universiteti fizika fakultetini bitirgan. SHu yili Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti umumiy fizika kafedrasida o‘zining ilmiy-pedagogik faoliyatini boshlagan. 1960 yilda kafedra katta o‘qituvchisi lavozimiga o‘tkazilgan.

1965 yilda akademik Ubay Oripov rahbarligida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilib, fizika-matematika fanlari nomzodi bo‘lgan. 1965–1990 yillarda kafedra dotsenti lavozimida umumiy fizikaning optika, kvant fizika, atom, yadro va elementar zarralar fizikasi kabi bo‘limlaridan talabalarga ma’ruzalar o‘qigan va amaliy mashg‘ulotlar olib borgan. SHu bilan birga, talabalarning ilmiy tadqiqot ishlariga ham rahbarlik qilgan.

1991 yilda Jo‘raxon Ashrabovnaga sobiq ittifoq Oliy attestatsiya komissiyasi tomonidan «professor» ilmiy unvoni berilgan. J. Toshxonova universitetdagi yarim asrlik faoliyatida 60 dan ortiq nazariy va metodik mazmundagi maqolalar chop ettirgan. U kishi yaratgan darslik va qo‘llanmalar oliy o‘quv yurtlarida fizika darslarini yuqori saviyada tashkil qilish va o‘tkazishda samarali xizmat qilib kelmoqda. J. Toshxonova nafaqat dotsent, professor, olim, balki yaxshigina tarjimon ham bo‘lgan. 1955 yilda A. V. Pyorishkinning «Fizika kursi», 1976 yilda I. V. Savelevning «Umumiy fizika», 1962 yilda Panichning «Fizikadan laboratoriya ishlari», 1978 yilda F. A. Korolyovning «Fizika kursi. Optika va atom fizikasi», 1981 yilda D. V. Sivuxinning «Umumiy fizika kursi. Mexanika» kabi o‘ndan ortiq rus tilida yozilgan kitoblarni o‘zbek tiliga tarjima qilib, «O‘qituvchi» nashriyotida chop ettirgan.

O‘lmasova Muhabbat Hamdamovna – 1937 yil 3 mayda Toshkent shahrida tug‘ilgan. 1960 yilda Toshkent davlat universitetining fizika fakultetini bitirgan. 1965 yilgacha turli ilmiy tadqiqot institutlarida ilmiy faoliyat olib borgan. 1965 yildan Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti umumiy fizika kafedrasi assistentligidan o‘zining ilmiy-pedagogik faoliyatini boshlagan. 1967–1969 yillarda institut qoshidagi aspiranturada tahsil olgan. 1971 yilda dissertatsiya himoya qilgan va fizika-matematika fanlari nomzodi ilmiy darajasiga ega bo‘lgan.

1972 yildan 1996 yilgacha kafedrada dotsent lavozimida ishladi. Umumiy fizikaning barcha bo‘limlari bo‘yicha ma’ruzalar o‘qidi, amaliy mashg‘ulotlar olib bordi, talabalarning kurs va diplom ishlariga rahbarlik qildi. U yaratgan darslik va o‘quv qo‘llanmalardan respublikamizning umumta’lim maktablarida, akademik litsey va kasb-hunar kollejlarida, pedagogika oliy o‘quv yurtlarida o‘quvchilar va talabalar hamda o‘qituvchilar foydalanib kelmoqda. Darslik va o‘quv qo‘llanmalar yaratish bo‘yicha katta tajribaga ega bo‘lgan Muhabbat Hamdamovna bugungi kunda ham nafaqada bo‘lishiga qaramasdan, kafedra bilan aloqasini davom ettirayapti.

Nurmatova Farida – 1935 yil 15 avgustda Toshkent shahrida tug‘ilgan. 1960 yilda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti fizika-matematika fakultetini tamomlagan. Talabalik yillarida o‘qishni umumiy fizika kafedrasida laborantlik faoliyati bilan qo‘shib olib borgan (1958–1960). 1960 yildan umumiy fizika kafedrasi assistenti lavozimidan ilmiy-pedagogik faoliyatni boshlagan. Institut yoshlar tashkilotining etakchisi bo‘lgan. 1962–1965 yillarda institut qoshidagi aspiranturada tahsil olgan. Professor V. F. Nozdrev (Moskva) rahbarligida ilmiy tadqiqot ishlarini olib borgan. 1968 yilda fizika-matematika fanlari nomzodi ilmiy darajasini himoya qilgan. 1965–1976 yillarda kafedrada katta o‘qituvchi, 1976–1985 yillarda dotsent, 1985–1990 yillarda fizika o‘qitish metodikasi kafedrasining dotsenti lavozimlarida pedagogik faoliyat olib borgan. 1991–1995 yillarda fizika o‘qitish metodikasi kafedrasiga mudirlik qilgan.

F. Nurmatova universitetning ijtimoiy hayotida faol ishtirok etgan. Ma’naviy-ma’rifiy tadbirlarni tashkillashtirishda va ularni o‘tkazishda doimo talabalarga bosh-qosh bo‘lgan. Uning shaxsiy namunasi yoshlarni ijtimoiy faollikka undagan. YUqori malakali fizika va matematika o‘qituvchilarini tayyorlashda o‘zining ko‘p yillik faoliyati davrida samarali xizmatlar qilgan. Hozirgi kunda ham nafaqada bo‘lishiga qaramasdan, o‘z qimmatli maslahatlarini ayamasdan kafedra bilan uzviy aloqada bo‘lib kelmoqda.

Lutfullaeva Tursunoy – 1934 yil 3 oktyabrda Toshkent shahrida tug‘ilgan. 1959 yilda O‘rta Osiyo davlat universitetining fizika fakultetini bitirgan. 1960 yildan Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti umumiy fizika kafedrasi assistentligidan o‘zining ilmiy-pedagogik faoliyatini boshlagan. 1975 yilda B. M. Mirzaxmedovning ilmiy rahbarligida fizika o‘qitish nazariyasi va metodikasi bo‘yicha «Nekotorűe voprosű organizatsii samostoyatelnoy rabotű po fizike slushateley podgotovitelnűx otdeleniy ped.VUZov» mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilib, pedagogika fanlari nomzodi bo‘lgan. 1976–1982 yillarda fizika o‘qitish metodikasi kafedrasiga mudirlik qilgan. 1982 yildan 1996 yilgacha shu kafedraning dotsenti lavozimida o‘z ilmiy-pedagogik faoliyatini davom ettirgan. O‘rta maktab va oliy o‘quv yurtlarida fizika o‘qitishning dolzarb muammolariga bag‘ishlangan 20 dan ortiq ilmiy-metodik maqolalari turli jurnallarda chop etilgan.

T. Lutfullaeva tayyorlov bo‘limi tinglovchilariga fizikadan, talabalarga va maktab o‘qituvchilarining malaka oshirish kurslariga fizika o‘qitish metodikasi bo‘yicha ma’ruzalar o‘qigan. YUqori kurs talabalarining Toshkent shahri maktablarida o‘tkaziladigan pedagogik amaliyotiga rahbarlik qilgan. Fizika o‘qitish metodikasi kafedrasining Toshkent shahridagi maktab o‘qituvchilari bilan hamkorliklarini mustahkamlashda katta hissa qo‘shgan.

Toshmuhammedov Fayzulla – 1935 yil 10 mayda Toshkent shahrida tug‘ilgan. 1959 yilda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti fizika-matematika fakultetini tamomlagan. SHu yili umumiy fizika kafedrasida o‘qituvchi lavozimida o‘zining pedagogik faoliyatini boshlagan. 1973 yilda fizika-matematika fanlari nomzodi ilmiy darajasiga ega bo‘lgan. 1979 yilda dotsent ilmiy unvonini olgan. Umumta’lim maktablarida fizika o‘qitishning samaradorligini oshirish muammolariga bag‘ishlangan 25 dan ortiq ilmiy-metodik maqolalari va ilmiy natijalari turli nufuzli jurnallarda chop etilgan. Talabalarga fizika o‘qitish metodikasi, maktab fizika eksperimenti fanlaridan, tayyorlov kurslari tinglovchilariga fizikadan dars bergan. F. Toshmuhammedovning fizika va matematika o‘qituvchilarini tayyorlashdagi ko‘p yillik samarali xizmatlarini hisobga olib, Xalq ta’limi vazirligi «O‘zbekiston xalq ta’limi a’lochisi» ko‘krak nishoni bilan va boshqa faxriy yorliqlar bilan taqdirlagan.

2000, 2002, 2004, 2006, 2008, 2010, 2012, 2014 yillarda «Akademik litsey va kasb-hunar kollejlarida fizika, matematika va informatika fanlarini o‘qitishni takomillashtirish» mavzusidagi I–VI Respublika ilmiy-amaliy anjumanlari bo‘lib o‘tdi. Hozirgi kunda ushbu mavzudagi ilmiy-amaliy anjumanlar an’anaviy har ikki yilda o‘tkazilmoqda.

Galileo Galiley tomonidan Birinchi teleskop yaratilganligiga 2009 yilda 400 yil to‘ldi. SHu munosabat bilan, Birlashgan Millatlar tashkiloti Bosh Assambleyasi YUNESKO taklifini qo‘llab-quvvatlab, 2009 yilni «Xalqaro astronomiya yili» deb e’lon qildi. «Xalqaro astronomiya yili» va Nobel mukofoti laureati A. Eynshteyn tavalludining 130 yilligiga bag‘ishlab, fakultetda «Fizika va astronomiya yutuqlari, o‘qitish metodikasi va ta’lim muammolari» mavzusida respublika miqyosida ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazildi.

Konferensiyani tashkillashtirish ishlarida A. M. Xudayberganov, M. Ataeva, M. Mamadazimov, SH. Qurbonova, B. Mirzaxmedov, A. Mo‘minova, M. Jo‘raev, O. Radjapova, E. Imamov, Z.A.Jumaeva va S. Orifjonovlar faol ishtirok etishdilar. Konferensiya materiallari Toshkent davlat pedagogika universiteti Ilmiy kengashining qaroriga asosan, to‘plam ko‘rinishida nashr ettirildi. 2012 yil 12 dekabrda professor M. Mamadazimovning 70 yillik tavalludiga bag‘ishlangan «Tabiiy fanlarni o‘qitishni gumanitarlashtirish» mavzuida ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazildi. O‘z ishini 4 ta sho‘‘bada olib borgan konferensiya materiallari Toshkent davlat pedagogika universiteti ilmiy kengashining qaroriga asosan, to‘plam ko‘rinishida nashr ettirildi.

2013 yil 4 noyabrda «Zamonaviy fizika va astronomiya yutuqlari: muammolar va echimlar» mavzusida Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi o‘tkazildi. Konferensiya materiallari Toshkent davlat pedagogika universiteti ilmiy kengashining qaroriga asosan, to‘plam ko‘rinishida nashr ettirildi.

1998 yilga kelib umumiy fizika, nazariy fizika hamda fizika o‘qitish metodikasi kafedralari birlashtirilib, yagona fizika va uni o‘qitish metodikasi kafedrasi tashkil etildi. Birlashgan kafedraga f-m.f.n. U. Begimqulov kafedra mudiri etib tayinlandi. U. Begimqulov fizika-matematika fakulteti dekani lavozimiga o‘tgandan keyin kafedraga f-.f.n. B. Ibragimov, undan keyin p.f.n., dotsent T. Rizaevlar rahbarlik qildilar. 2005 yil mart oyidan 2011 yilgacha kafedraga f.-m.f.d., professor E. Z. Imamov, hozirgi kunda ya’ni 2011 yildan buyon p.f.n., dots X. M. Maxmudova rahbarlik qilmoqda.

Respublikamiz mustaqillikka erishgandan keyin kafedrada o‘rta ta’lim, o‘rta maxsus va kasb-hunar ta’limi, oliy ta’lim tizimida fizika va astronomiya o‘qitishni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy izlanishlar olib borilmoqda. Uzoq yillar davomida J. Kamolov, J. A. Toshxonova, I. Ismailov, B. Mirzaxmedov, A. Rasulmuhamedov, T. Lutfullaeva, B. G‘aniev, M. O‘lmasova, S. Tursunov va boshqalar muallifliklarida bir qancha o‘quv qo‘llanmalar yaratildi. SHuningdek, akademik P. Habibullaev, professor A. Boydedaev va A. Baxromovlar tomonidan yozilgan 7–9 sinflar uchun «Fizika» darsliklari hamda metodik qo‘llanmalari Respublika miqyosidagi tanlov (tender)da g‘olib chiqdi va nashr qilindi. Bugungi kunda ushbu darsliklardan o‘rta umumta’lim maktablari o‘quvchilari va o‘qituvchilari foydalanib kelishmoqda.

2000 yil sentyabrdan 2002 yilning apreligacha fizika-matematika fanlari nomzodi, dotsent B. Ibragimov kafedra mudiri vazifasini bajaruvchi bo‘lib ishlagan. U 2002 yil apreldan to hozirgi kungacha kafedra dotsenti lavozimida ishlab kelmoqda.

Ibragimov Berdimurot – 1954 yilda Ishtixon tumanida tug‘ilgan. 1974 yilda Samarqand davlat universiteti fizika fakultetini tamomlagan. 1991 yilda Ukraina FA YAdro tadqiqotlari institutida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika institutidagi faoliyatini 1988 yil 1 apreldan fizika o‘qitish metodikasi kafedrasi o‘qituvchiligidan boshlagan.

B. Ibragimov institut qoshidagi tayyorlov bo‘limida, fizika va matematika fakultetlarida fizika o‘qitish metodikasi fanidan ma’ruza, seminar va amaliy mashg‘ulotlar olib bordi. Hozirgi paytda fizika-matematika fakultetida umumiy fizika kursidan ma’ruza, amaliy va laboratoriya mashg‘ulotlarini olib boradi. Talabalarning pedagogik amaliyotiga, kurs va bitiruv malakaviy ishlariga hamda magistratura talabalarining magistrlik dissertatsiyalariga rahbarlik qilib kelmoqda.

B. Ibragimov kafedraning umumiy o‘rta ta’lim maktablari, akademik litseylar va kasb-hunar kollejlari bilan hamkorlikdagi ishlariga o‘zining katta hissasini qo‘shib kelmoqda. U Toshkent shahridagi 59, 121, 256-umumiy o‘rta ta’lim maktablarida va universitet qoshidagi akademik litseyda o‘rindosh o‘qituvchi bo‘lib ishlagan. Qator yillardan buyon respublika va Toshkent viloyati maktab o‘quvchilarning fizikadan fan olimpiadalarida hay’at a’zosi bo‘lib ishtirok etib kelmoqda. U o‘zining pedagogik faoliyatini ilmiy-metodik ishlar bilan birgalikda olib boradi. Bitta o‘quv qo‘llanma, bitta metodik tavsiyanoma hamda 40 dan ortiq ilmiy va ilmiy-metodik maqola va tezislar muallifidir. 2002 yil 15 apreldan 2005 yil 29 avgustgacha fizika va uni o‘qitish metodikasi kafedrasining kafedra mudiri vazifasini bajaruvchi, 2005–2008 yillarda Toshkent irrigatsiya va melioratsiya instituti qoshidagi akademik litseyda tashkil qilingan fizika va uni o‘qitish metodikasi kafedrasi filialining mudiri bo‘lib dotsent T. Rizaev faoliyat olib borgan.

Rizaev Temir – 1946 yil 4 mayda Nurota (Qo‘shrabot) tumanida tug‘ilgan. 1968 yilda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti fizika-matematika fakultetini tamomlagan. Ilmiy-pedagogik faoliyatini 1968 yilda umumiy fizika kafedrasining o‘qituvchisi lavozimidan boshlagan. 1977–1979 yillarda fizika fakulteti dekani o‘rinbosari, 1979–1983 yillarda umumiy fizika kafedrasining o‘qituvchisi, 1983 yildan fizika va uni o‘qitish metodikasi kafedrasida o‘qituvchi, katta o‘qituvchi, dotsent lavozimlarida ishlagan.

1994 yilda professor B. M. Mirzaxmedov ilmiy rahbarligida «Umumta’lim maktablari o‘quvchilarining fizikani o‘rganishga qiziqishlarini shakllantirish» mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 2007 yil 22 fevralda «dotsent» ilmiy unvonini olgan.T. Rizaev fizika va uni o‘qitish metodikasi bo‘yicha bakalavriat talabalariga dars berish bilan birga, ushbu sohaga oid ilmiy tadqiqot ishlariga rahbarlik qilgan. So‘nggi 10 yil ichida 20 nomdagi ilmiy va ilmiy-metodik ishlari nashr qilingan. SHundan, 3 tasi o‘quv qo‘llanma, 2 tasi metodik qo‘llanma. fizika va astronomiya bakalavriat ta’lim yo‘nalishidagi barcha ixtisoslik fanlaridan fan va ishchi dasturlarni yaratishga rahbarlik qilgan.

U universitetdagi Birlashgan ixtisoslashgan kengash qoshidagi metodologik seminar a’zosi sifatida yosh pedagogik kadrlar tayyorlashga ham o‘z hissasini qo‘shgan. Fizika-matematika fakulteti Ilmiy kengashi a’zosi, fizika va uni o‘qitish metodikasi kafedrasi qoshidagi «Fizikadan masalalar echish» to‘garagining rahbari bo‘lgan. T. Rizaev jamoatchilik ishlarida ham faol ishtirok etgan. Qator yillar davomida respublika, viloyat, shahar miqyosida o‘tkaziladigan fizikadan fan olimpiadalarida hay’at a’zosi, raisi vazifalarini bajargan. U o‘z sohasining bilimdoni va jonkuyari, katta pedagogik tajriba va mahoratga ega, talabalar muvaffaqiyatini doimo qo‘llab quvvatlaydi, talabchan, talabalar va professor-o‘qituvchilar orasida hurmat qozongan ustoz. 1992 yilda O‘zbekiston Respublikasi xalq maorifi a’lochisi, 1996 yilda O‘zbekiston Respublikasi xalq ta’limi a’lochisi, 1999 yilda «Universitetda xizmat ko‘rsatgan o‘qituvchi» tanlovi g‘olibi bo‘lgan. Oliy va o‘rta maxsus ta’lim va Xalq ta’limi vazirliklari hamda universitetning faxriy yorliqlari va mukofotlari bilan taqdirlangan.

Dotsent T. Rizaev 2001 yilda bir oy davomida fizika va astronomiya fanlarini o‘qitish metodikasi sohasi bo‘yicha Janubiy Koreyada malaka oshirib qaytgan. Ayni paytda, respublikamiz akademik litsey va kasb-hunar kollejlarida ishlayotgan o‘qituvchilarga laboratoriya va amaliy mashg‘ulotlarni tashkil qilishda Koreyadan keltirilgan o‘quv jihozlaridan samarali foydalanish bo‘yicha metodik yordam berib kelmoqda. O‘z ustida tinmay ishlaydi. O‘ziga ham, boshqalarga ham talabchan pedagog, halol inson. 2014–2015 o‘quv yilidan nafaqaga chiqqan bo‘lsa-da, kafedra bilan aloqani uzmasdan, talabalarning bitiruv malakaviy ishlarini bajarishiga va pedagogik amaliyotiga o‘z metodik maslahatlarini berib kelmoqda.

Imamov Erkin Zunnunovich – fizika-matematika fanlari doktori, professor. Kafedraga 2005 yildan 2011 yilgacha mudirlik qilgan. U 1946 yilda tug‘ilgan, 45 yillik ilmiy-pedagogik tajribaga ega. 1970 yilda Toshkent davlat universitetining fizika fakultetini tamomlagan. A. F. Ioffe nomidagi Sankt-Peterburg fizika-texnika institutida ilmiy tadqiqot ishlarini olib borgan va 1972 yilda nomzodlik hamda 1989 yilda doktorlik dissertatsiyalarini himoya qilgan.

1991 yildan professor. Doktorlik dissertatsiyasining mavzusi: «Teoriya opticheskix i fotoelektricheskix yavleniy s uchastiem primesnűx sentrov v poluprovodnikax». Professor E. Z. Imamov ko‘plab xalqaro ilmiy va amaliy konferensiya, seminar va simpoziumlarda ishtirok etgan. Ularda 200 dan ortiq ilmiy ishlari nashr qilingan. SHuningdek, 5 ta darslik va o‘quv qo‘llanmalari, 2 ta monografiya, 4 ta patent (ixtirochilik va mualliflik guvohnomasi) ga mualliflik qilgan.

Professor E. Z. Imamov rahbarligida fizikadan va ta’limni rivojlantirishning amaliy muammolariga doir 17 ta ilmiy va ta’lim grantlari muvaffaqiyatli bajarilgan. E. Z. Imamov 2011 yildan Toshkent Axborot texnologiyalari universitetining professori lavozimida ishlamoqda. 2011 yildan to hozirgi kungacha fizika va uni o‘qitish metodikasi kafedrasiga pedagogika fanlari nomzodi, dotsent X. Maxmudova mudirlik qilib kelmoqda.

Maxmudova Xurshida Mahkamovna – 1965 yil 21 aprelda Toshkent shahrida tavallud topgan. 1982–1987 yillarda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti matematika fakultetining matematika-fizika ixtisosligida tahsil olgan. 1987–1990 yillarda Qori-Niyoziy nomidagi O‘zbekiston pedagogika fanlari ilmiy-tadqiqot institutida kichik ilmiy xodim lavozimida ishlagan. 1990–1993 yillarda Toshkent davlat pedagogika institutida maqsadli aspirantura talabasi bo‘lgan va 2000 yilda nomzodlik dissertasiyasini muvaffaqiyatli himoya qilib, peagogika fanlari nomzodi ilmiy darajasiga ega bo‘lgan. 2005 yilda unga O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasi tomonidan «dosent» ilmiy unvoni berilgan.

X. Maxmudova bakalavriat ta’lim yo‘nalishlari hamda magistratura mutaxassisliklari bo‘yicha yangi Davlat ta’lim standartlari, namunaviy va ishchi o‘quv rejalarini tayyorlashda qatnashdi va kafedrada o‘qitiladigan fanlar bo‘yicha namunaviy fan dasturlarini tayyorlashda rahbarlik qildi va faol ishtirok etdi. U «Umumiy fizika. Optika» nomli darsligini nashrga tayyorlab, universitet Ilmiy kengashi tavsiyasiga binoan, Muvofiqlashtiruvchi kengashga topshirdi. Hozirgi kunda oliy ta’limda fizikani o‘qitish jarayonida informasion texnologiyalardan foydalanish bo‘yicha yuqori malaka va ko‘nikmalarga ega bo‘lgan fizika o‘qituvchisini tayyorlash muammolari ustida ilmiy ishlarni davom ettirib, «Fizika o‘qituvchisining kasbiy tayorgarligi tizimida axborot-ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning konseptual asoslari» mavzusida doktorlik disseratasiyasi ustida ilmiy tadqiqot ishi olib bormoqda.

X. M. Mahmudova fizika-matematika fakulteti jamoasi tashabbusi bilan har ikki yilda bir marta o‘tkazib kelinayotgan «Akademik litsey va kasb-hunar kollejlarida fizika, matematika va informatika fanlarini o‘qitishni takomillashtirish istiqbollari» respublika ilmiy-amaliy anjumanini tashkil etishda o‘z hissasini qo‘shib kelmoqda. SHuningdek, dosent X. M. Mahmudova Oliy attestatsiya komissiyasi qoshidagi Birlashgan ixtisoslashgan kengash metodologik seminarining ilmiy kotibasi sifatida 5 yil davomida muttasil, 2012 yil iyun oyigacha faoliyat ko‘rsatdi. U 2006 yilda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Iste’dod» fondi granti sohibi bo‘lgan va o‘sha yili noyabr-dekabr oylarida Rossiya Federasiyasining Sankt-Peterburg shahridagi Sankt-Peterburg davlat politexnika universitetida malakasini oshirib kelgan.

Kafedraning akademik litsey va kasb-hunar kollejlari bilan aloqalarini mustahkamlashda dotsent A. M. Xudayberganov munosib hissa qo‘shib keldi.

Xudayberganov Abdulla Maxmudovich – 1958 yilda Toshkent shahrida tug‘ilgan. Toshkent davlat universiteti fizika fakultetini bitirgan (1976–1981). Ilmiy-pedagogik faoliyatini mazkur fakultetning yadro va kosmik nurlar fizikasi kafedrasida boshladi (1981–1997, assistent, o‘qituvchi). 1997–1998 yillarda O‘zbekiston fanlar akademiyasi YAdro fizikasi instituti katta ilmiy xodimi lavozimida, 1998–2005 yillarda Toshkent Arxitektura qurilish instituti qoshidagi va Toshkent temir yo‘l transporti muhandislari instituti qoshidagi akademik litseylarda oliy toifali fizika o‘qituvchisi vazifasida ishladi. 2005 yil sentyabrdan 2014 yilgacha kafedrada katta o‘qituvchi, dotsent lavozimlarida ishlab keldi.

Pedagogika fanlari nomzodi (2005 yil 23 noyabr), dotsent (2009 yil 25 iyun). 100 dan ortiq ilmiy va ilmiy-metodik ishlar muallifi. Universitet talabalari uchun «Atom fizikasidan masalalar echish uchun qo‘llanma» nomli bitta, Akademik litsey va Kasb hunar kollejlari uchun mo‘ljallangan «Fizika. 1-qism», «Fizika. II qism», «Fizika. III qism», «Fizikadan masalalar to‘plami», «Fizikadan praktikum» nomli 5 ta o‘quv qo‘llanmaning muallifidir. Bu qo‘llanmalar 2003 va 2004 yillarda «Eng yaxshi o‘quv darsligi va uning muallifi» respublika tanlovida g‘olib bo‘lgan. Bu o‘quv qo‘llanmalardan «Fizikadan masalalar to‘plami» 4 marta, qolganlari 2 martadan qayta nashr qilingan.

A. Xudayberganov «Mexanika», «Molekulyar fizika», «Kvant fizika», «Atom, yadro va elementar zarralar fizikasi» kurslaridan ma’ruzalar o‘qidi va talabalarning ilmiy ishlariga rahbarlik qildi. U pedagogik faoliyat bilan birga, ilmiy faoliyat ham olib boradi. «Uzluksiz ta’lim tizimida bo‘lajak fizika o‘qituvchilarini tayyorlashda kvant nazariyani o‘qitishdagi uzviylik» mavzusida ilmiy-tadqiqot ishlarini olib bormoqda. U respublika ta’lim markazi ilmiy-metodik kengashi a’zosidir.

Fizika va uni o‘qitish metodikasi kafedrasining respublikamiz ilmiy tadqiqot institutlari va xorijiy davlatlar oliy ta’lim muassasalari bilan ilmiy hamkorlik ishlarida bevosita professor I. Sattorovning xizmatlari katta.

Sattorov Isroil – 1938 yil 12 avgustda Qiziltepa tumaniga qarashli Mayta (G‘ardiyon) qishlog‘ida tug‘ilgan. 1956 yilda Navoiy nomidagi O‘zbekiston (Samarqand) davlat universitetining fizika-matematika fakultetiga o‘qishga kirgan. 1958 yili o‘qishini respublika hukumatining yo‘llanmasiga asosan, Leningrad (Sankt-Peterburg) davlat universitetining matematika-mexanika fakulteti astronomiya bo‘limiga o‘tkazgan. 1962 yil universitetning to‘la kursini tamomlagach, O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi Astronomiya institutida ishlashga yuborilgan.

1962–1964 yillarda Astronomiya institutida kichik ilmiy xodim lavozimida ishlagan va o‘zining birinchi ilmiy maqolasini «O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi axborotnomasi» da e’lon qildi. 1964–1967 yillarda LDU aspiranturasida tahsil oldi va 1969 yilda fizika-matematika fanlari nomzodi ilmiy darajasini egalladi. 1967–1982 yillarda O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi Astronomiya instituti katta ilmiy xodimi lavozimida ishladi. Quyosh dog‘larining mayda strukturasini tekshirish bo‘yicha jahonshumul ishlarni bajardi. Olingan natijalar Xalqaro Astronomiya jamiyatining 1981 yilning eng yaxshi yutuqlari deb qayd qilindi. 1982 yilda Rossiya Fanlar Akademiyasi prezidiumi unga «katta ilmiy xodim» ilmiy unvonini berdi, Bilim jamiyati o‘zining oltin medali bilan taqdirladi.

1982–1994 yillarda O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi Astronomiya instituti bo‘lim boshlig‘i vazifasida ishladi va doktorlik dissertatsiyasi ustida ish olib bordi. Ilmiy tekshirish ishlarini avtomatlashtirish, kadrlar tayyorlash ishiga katta e’tibor berdi. Bo‘limga yangi avtomatlashtirilgan xromosfera teleskopi olindi, gorizontal Quyosh teleskopi ishga tushirildi. Uning ilmiy faoliyati Quyosh dog‘larining nozik strukturasini, Quyoshdagi aktiv tuzilmalar va toj yorug‘ nuqtalarining evolyusiyasini o‘rganishga bag‘ishlangan.

Birinchi marta u quyosh dog‘lari soyasining spektrini oldi va o‘rgandi, quyosh dog‘larining yuqori sifatli rasmini oldi hamda dog‘larning yashash davri va evolyusiyasini o‘rgandi. 1995 yil Rossiya Fanlar Akademiyasining Quyosh-Er fizikasi instituti qoshidagi Ixtisoslashgan kengashda I. Sattorov fizika-matematika fanlari doktori ilmiy darajasini muvaffaqiyatli himoya qildi.

I. Sattorovning keyingi ilmiy izlanishlari Quyosh tojining mayda tuzilishini tekshirishga bag‘ishlangan. 1997 yil Gollandiyada bo‘lib o‘tgan xalqaro konferensiyada I. Sattorov Quyoshning rentgen nurlanishini tekshirishdan olgan natjalari bilan chiqish qildi. 2002 yilda Amerika astronomiya jamiyatining «The Astrophysical Journal» jurnalida tojning yorug‘ rentgen nuqtalarini tekshirishdan olingan natijalar bosib chiqarildi. SHu yili u Amerika Milliy Quyosh observatoriyasida bo‘lgan xalqaro konferensiyada Quyosh atmosferasining mayda tuzilishini o‘rganish natijalari va muammolari bo‘yicha ma’ruza qildi.

2003 yilda I. Sattorov Amerika Milliy Quyosh observatoriyasida uch oylik xizmat safarida bo‘ldi va u erda tojni avtomatik (komp’yuterda) tekshirish metodini ishlab chiqdi va dasturini tuzdi. 2004 yilda ikkita (Sankt-Peterburg va AQO) xalqaro simpoziumlarda tojning mayda tuzilishini tekshirish natijalari bo‘yicha to‘rtta ma’ruza qildi. 2006 yilda Italiya va Xitoyda bo‘lib o‘tgan simpoziumlarda tojni tekshirish bo‘yicha olgan natijalari to‘g‘risida ma’ruzalar qildi. Olingan natijalar «Kosmik tadqiqotlar yutuqlari jurnali» da bosib chiqarilgan.

2003–2006 yillarda Quyosh aktivligini turli spektral chiziqlarda operativ qayd qilish maqsadida, Ukraina va Amerika olimlari bilan hamkorlikda ishlar olib bordi. U Ukraina Texnologiyalar markazining

granti rahbari sifatida Quyosh teleskoplarini takomillashtirish ustida tadqiqot ishlarini yo‘lga qo‘ygan.

I. Sattorov tomonidan Quyoshning chetki ultrabinafsha nurlarda olingan tasvirlarida tojning yorug‘ nuqtalarini (TYON) avtomatik topish usuli ishlab chiqildi va TYON sonining siklik o‘zgarish egrisi olindi. Oxirgi yillardan TYONni tiplarga ajratish va ularning evolyusiyasini o‘rganish bo‘yicha bir qator ilmiy ishlar amalga oshirildi. Natijalar xalqaro nufuzli jurnallarda chop etildi.

I. Sattarovning ilmiy tadqiqotlari keng jamoatchilikka ma’lum va unga tez-tez murojaat qilib turishadi. CHunki u Quyosh fizikasi bo‘yicha taniqli mutaxassis. Olim Amerika astronomiya jamiyatining «The Astrophysicaljournal» va Evropaning «Solar Physics» jurnallariga tushgan maqolalarni taqrizdan o‘tkazishda ishtirok etib turadi.

I. Sattorov – pedagog olim. U 1996 yildan 2014 yilgacha Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti fizika va uni o‘qitish metodikasi kafedrasining professori lavozimida ishlab keldi. Bu erda u astronomiyani o‘qitishga axborot texnologiyalarini qo‘llashni O‘zbekistonda birinchilardan bo‘lib kiritdi va axborot texnologiyalarini o‘qitishga joriy etish bo‘yicha ilmiy tadqiqot ishlarini olib bormoqda.

I. Sattorov 140 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi va u pedagogika institutlari va universitetlar talabalari uchun ikki qismdan iborat «Astrofizika kursi»ni, «Astrofizik praktikumdan laboratoriya ishlari qo‘llanmasi»ni nashrdan chiqargan. U oliy o‘quv yurtlarida astronomiyani o‘qitish metodikasi bo‘yicha bir qator ilmiy tekshirish ishlarini bajargan. U astronomiyani o‘qitishda kompyuter va axborot texnologiyalarini joriy qilish bo‘yicha ham bir qancha ishlarni amalga oshirgan, shu ishlari uchun O‘zR patent byurosining guvohnomasini olgan. U Qibla tomonni aniqlash usuli bo‘yicha mualiflik guvohnomasiga ega.

I. Sattorov keng omma uchun astronomiyani targ‘ib qilish bo‘yicha ham katta ishlarni amalga oshirdi: respublika radiosida suhbatlar olib boradi, respublika gazetasi va jurnallari uchun ilmiy-ommabop maqolalar yozadi. I. Sattorov O‘zbekiston Milliy universiteti, Toshkent davlat pedagogika universiteti va O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi qoshidagi dissertatsiyalar himoyasi bo‘yicha maxsus bir necha ilmiy kengashlarning a’zosi bo‘lgan. Hukumatimiz Isroil Sattorovning Vatan va xalq oldidagi xizmatlarini taqdirlab, uni bir qancha medallar va faxriy yorliqlar bilan mukofotlagan. O‘zbekiston faniga qo‘shgan hissasini inobatga olgan holda, 2001 yilda «O‘zbekiston mutaqilligining o‘n yilligi» ko‘krak nishoni bilan taqdirlangan.

I. Sattorov mana yigirma yildirki, universitetda astronomiya-astrofizika sohasi bo‘yicha fundamental tadqiqotlarni yo‘lga qo‘yib, oliy ta’lim tomonidan berilgan grantga rahbarlik qilib kelmoqda. Oxirgi granti 2012–2016 yillarga mo‘ljallangan bo‘lib, «Quyosh toji yorug‘ nuqtalari (TYON) ning evolyusiyasi va chaqnash mexanizmlarining ilmiy-uslbiy tadqiqi» mavzusidir. I. Sattorov ko‘plab shogirdlar tayyorladi. Ulardan ba’zilari xalqaro markazlarda faoliyat yuritmoqda (A. A. Pevsov Milliy Quyosh observatoriyasi, AQSH). N. V. Karachik Milliy Quyosh observatoriyasida ikki yillik stajirovkani o‘tab qaytdi. CH. T. SHerdanov va N. V. Karachiklar fan nomzodligini himoya qilgan. Hozirda E. P. Minenko, N. V. Karachik, CH. T. SHerdanov va A.M. Tillaeboevlar doktorlik ishlarini tayyorlab, ularni taqdim etish arafasida.

Fizika va uni o‘qitish metodikasi kafedrasi a’zolari fizika va astronomiyadan bakalavr o‘qituvchilar va magistrlar tayyolash bilan birga, respublika o‘rta maxsus kasb-hunar ta’limi tizimidagi fizika va astronomiya o‘qituvchilarining malakasini oshirishda ham faol ishtirok etishadi. Qator yillar davomida kafedra professor-o‘qituvchilaridan X. Maxmudova, E. Imamov, B. Mirzaxmedov, M. Mamadazimov, T. Rizaev, B. Nurillaevlar malaka oshirish kurslarida dars berib keladi. Kafedra astronomiya o‘qitish metodikasi bo‘yicha ham respublikada tayanch kafedra hisoblanadi va turdosh kafedralar bilan ilmiy-metodik hamkorlik ishlarini amalga oshirmoqda.

Respublikamizning taniqli astronomi, metodist-olim, uzoq yillar universitetimizning nazariy fizika, umumiy va eksperimental fizika hamda fizika va uni o‘qitish metodikasi kafedralarida o‘qituvchi, katta o‘qituvchi, dotsent bo‘lib xizmat qilgan va ayni paytda, professor lavozimida faoliyat ko‘rsatayotgan p.f.d., professor M. Mamadazimovning xizmatlari evaziga kafedrada astronomiya o‘qitish metodikasi bo‘yicha ilmiy maktab shakllandi desak, hech qanday mubolag‘a bo‘lmaydi.

Mamadazimov Mamadmusa – 1942 yilda Xovos tumaniga qarashli Balandchaqir qishlog‘ida tug‘ilgan. Mamadmusaning fizika va matematika fanlariga bo‘lgan katta qiziqishi uni 1958 yilda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti fizika-matematika fakultetiga etakladi. M. Mamadazimov institutda o‘sha davrning R. X. Mallin, G‘. J. Jalolov, B. Rusak, S. Tursunov, P. Q. Habibullaev, J. Toshxonova va O. Kovalnitskiy kabi taniqli fiziklari va R. K. Otajonov, T. Turdiev kabi mashhur matematiklari qo‘lida tahsil olib, 1963 yili institutni a’lo baholarga tugatdi. Mehnat faoliyatini o‘zi ta’lim olgan Balandchaqir qishlog‘idagi 1-o‘rta maktabda fizika, matematika va astronomiyadan dars berishdan boshladi.

1966 yili professor R. Mallinning taklifi bilan Toshkent davlat pedagogika institutining “Nazariy fizika” kafedrasiga stajyor-tadqiqotchilik lavozimiga ishga olingan M. Mamadazimov, stajyorlikning birinchi yilini O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi Astronomiya observatoriyasining professor YU. M. Slonim boshchiligidagi Quyosh fizikasi bo‘limida boshladi, ikkinchi yilini esa, Sankt-Peterburgdagi bir vaqtlar «dunyoning astronomik poytaxti» sifatida tanilgan sobiq ittifoq Fanlar Akademiyasining Bosh astronomik (Pulkovo) observatoriyasida o‘tadi.

1968 yilda u mazkur observatoriyaning Quyosh fizikasi ixtisosligi bo‘yicha Pulkovo observatoriyasining direktori, Quyosh fizikasi bo‘limi mudiri sobiq ittifoq Fanlar Akademiyasining muxbir a’zosi V. A. Krat ilmiy rahbarligida aspiranturaga qabul qilindi. M. Mamadazimov aspirantlik davrida Leningrad davlat universitetining mexanika-matematika fakulteti qoshida akademik V. V. Sobolevdan nazariy astrofizika kursini, Fanlar akademiyasi muxbir a’zosi O. A. Melnikovdan Quyosh fizikasi kursini tingladi. Mashhur «Kurs astrofiziki i zvezdnoy astronomii» deb nomlangan va pulkovoliklar kursi deb ataladigan uch tomlik kursni mustaqil mutolaa qildi. Pulkovo observatoriyasining maxsus seminarlarida Quyosh dog‘larining yarim soyasiga tegishli muammolar, xususan, dog‘ va yarimsoyaning magnit maydoni va plazma tezliklari maydonlarining strukturasiga doir muammolar yuzasidan ma’ruzalar e’lon qildi. 1972 yilda Pulkovo observatoriyasining maxsus himoya kengashida «Quyosh dog‘larining yarim soyasida plazma massalarining harakati» mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi.

M. Mamadazimov oliy o‘quv yurtida navbatdagi pedagogik faoliyatini O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi, professor R. X. Mallin rahbarligidagi nazariy fizika kafedrasida boshladi. Ushbu dargohdagi 43 yildan ortiq xizmat faoliyati davomida M. Mamadazimovning Quyosh fizikasi hamda o‘rta umumta’lim maktablari, o‘rta maxsus va kasb-hunar ta’limi tizimi va oliy o‘quv yurtlarida astronomiyani o‘qitish samaradorligini oshirishga qaratilgan 100 dan ortiq ilmiy va ilmiy-metodik maqolalari maxsus ilmiy va ilmiy-metodik jurnallarning sahifalaridan o‘rin oldi. U hamdo‘stlik mamlakatlari va respublikamiz pedagogika oliy o‘quv yurtlarida «Astronomiya o‘qitish metodikasi» predmeti bo‘yicha asosiy qo‘llanma hisoblangan B. A. Voronsov-Velyaminov, M. M. Dagaev va boshqalarning «Metodika prepodavaniya astronomii v sredney shkole» o‘quv qo‘llanmasini o‘zbek tiliga tarjima qildi (1991). B. A. Voronsov-Velyaminovning «Astronomiya» 11-sinf darsligi, 2000 yilga qadar Mamadazimovning tahriri ostida chop ettirildi. Bu esa respublikada astronomiya o‘qitishni yaxshilashga o‘zining sezilarli hissasini qo‘shdi.

Olim 1970–1990 yillarda umumta’lim va oliy ta’lim muassasalarida fizika va astronomiyadan Respublika o‘quv metodik markazi a’zosi sifatida Davlat ta’lim standartlarini, o‘quv dasturlari va darsliklarini tayyorlashda katta xizmat qildi. Oxirgi yillarda olim o‘rta umumta’lim maktablarida astronomiya o‘qitishning dolzarb masalalariga bag‘ishlangan «O‘quvchilarning astronomiyadan olgan bilimlarini tekshirish» (1980, hammuallif B. Kenjaev), «Maktabda astronomiya o‘qitish» (1990), «Maktabda astronomiya ta’limi» (1994, astronomik ta’limni gumanitarlashtirishga bag‘ishlangan), fizika va astronomiyani o‘qitishning metodologik va dunyoqarash aspektlariga bag‘ishlangan «Maktabda fizika va astronomiyani o‘qitish» (1994 yil, hammualliflar bilan, M. Mamadazimov tahriri ostida), ko‘p yillik pedagogik tadqiqotlarining natijasi sifatida o‘zining «Metodologicheskie i didakticheskie osnovű soderjaniya astronomii i metodű eyo obucheniya v sisteme neprerűvnogo obrazovaniya» (2005) nomli monografiyasini, 2006 yilda esa, tabiiy predmetlarning integratsiyasiga bag‘ishlab, «Fizika va astronomiyani integrallab o‘qitishning metodik asoslari» (hammuallif M. Jumaniyozova) nomli qo‘llanmalarni nashrdan chiqardi.

M. Mamadazimov umumiy o‘rta ta’lim, o‘rta maxsus maktablarining islohotlari munosabati bilan, mazkur muassasalarda Astronomik ta’lim konsepsiyasi, Davlat ta’lim standartlarining loyihalarini ishlab chiqishda faol ishtirok etdi. Tayanch va kasbiy (profilli) maktablar uchun astronomik ta’limning mazmuni va shu asosda dasturlarini yaratdi. Ular O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus hamda Xalq ta’limi vazirliklari tomonidan tasdiqlanib, amaliyotga tavsiya etilgan. 2003 yilda u o‘rta maxsus ta’lim muassasalari uchun «Astronomiya» (akademik litsey va kasb-hunar kollejlari uchun) darsligini nashrdan chiqardi. «SHarq astronomiya maktabi» va «Astronomiya – XI» (o‘rta umumta’lim maktablari uchun) elektron qo‘llanmalarni (2002, 2005) tayyorladi.

M. Mamadazimov o‘ttiz yildan ortiq davrni o‘z ichiga olgan pedagogik tajribasi va oxirgi o‘n yillar davom qilgan pedagogik tadqiqotlarini yakunlab, 2005 yilda universitet qoshidagi maxsus himoya kengashida o‘zining «Teoreticheskie osnovű soderjaniya astronomii i metodiki eyo obucheniya v sisteme neprerűvnogo obrazovaniya» mavzusida yozgan doktorlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qilishga erishdi.

SHuningdek, u oliy maktablar uchun astronomiya nazariy kurslarining mazmunini ishlab chiqib, shu asosda «Umumiy astronomiya kursi», «Kosmonavtika asoslari», «Astronomiyani o‘qitish metodikasi», «Astronomiya tarixi» o‘quv predmetlari bo‘yicha Davlat ta’lim standartlarining loyihalarini va dasturlarini tayyorladi. Mazkur kurslar bo‘yicha tanlangan o‘quv materiallari mazmuni asosida 2000 yilda tayyorlangan ma’ruza matnlaridan talabalar mustaqil o‘qishda hozirga qadar keng foydalanmoqda.

Universitetlar va pedagogika oliy o‘quv yurtlari fizika-matematika fakultetlarining talabalari uchun «Sferik va amaliy astronomiyadan masalalar» (1977), Astronomiya tarixi predmeti bo‘yicha «Ulug‘bek va uning rasadxonasi» (1994) kabi qo‘llanmalarini nashr ettirdi. Oliy o‘quv yurtlari uchun «Umumiy astronomiya kursi», «Kosmonavtika asoslari» darsliklarini yozib, nashrdan chiqardi.

M. Mamadazimovning ajdod allomalarimizning ilmiy ishlariga bag‘ishlangan ma’ruzalari bilan talabalarni bobolarimizning durdona meroslaridan bahramand qilib, ularning ijtimoiy, tabiiy-matematika fanlari, umuminsoniy qadriyatlar va SHarq madaniyatining shakllanish tarixida tutgan o‘rinlari bilan yaqindan tanishtirib borishi alohida e’tiborga molikdir. Olimning Ulug‘bek tavalludining 600 yilligiga bag‘ishlab yozgan «Ulug‘bek va uning rasadxonasi» (1994) risolasi bunga yaqqol misol bo‘la oladi.

SHuningdek, M. Mamadazimovning «Fan va turmush», «Guliston», «YOshlik», «YOsh kuch» va boshqa jurnallar sahifalarida bobokalonlarimiz – Xorazmiy, Beruniy, Umar Xayyom, Nasriddin Tusiy va Ulug‘beklarning hayot va ijodlariga bag‘ishlab yozgan «Falakiyotda ham ustod», «Algebraning otasi», «Abu Rayxon Beruniy – astronom», «Beruniy Navro‘z haqida», «Umar Xayyom taqvimi», «Astronom Nasriddin Tusiy», «Ulug‘bek va uning ziji», «Ulug‘bek zijining tadqiqotchilari», «SHarq taqvimlari» hamda Misrning Gize yaqinidagi piramidalariga bag‘ishlangan «YUlduzlarni ko‘zlagan ehrom» kabi maqolalari o‘quvchi va talabalarni ajdodlarimiz ilmiy meroslari bilan tanishtirishda alohida o‘rin tutadi.

M. Mamadazimov faoliyatining eng salmoqli hisoblangan yana bir qirrasi – uning fan yutuqlarini, birinchi navbatda, tabiiy fanlar erishgan yutuqlari bilan keng ommani tanishtirishdagi xizmatlaridir. Bu borada olim maktab o‘quvchilari, keng kitobxonlar ommasi uchun «O‘qituvchi», «O‘zbekiston» va «Fan» nashriyotlari orqali o‘ndan ortiq ilmiy-ommabop kitoblar va risolalar nashr ettirdi. Uning «Quyosh» (1976), «Quyosh sistemasi haqida ocherklar» (1980), «Astronomiyadan o‘qish kitobi» (1990) deb nomlangan asarlari va «Tanishing, yulduzlar» (1987), «Kvazarlar va pulsarlar» (1987), «Dumli yulduzlar» (1981), «Quyosh sistemasining tuzilishi» (1977), «Kosmik kelgindilar va sivilizatsiyalar» (1986) kabi risolalari astronomiya ixlosmandlarining sevimli adabiyotlaridan sanaladi.

Respublikamizning «Fan va turmush», «Guliston», «SHarq yulduzi» jurnallari, «O‘zbekiston ovozi» va boshqa gazetalari sahifalarida M. Mamadazimovning 150 dan ortiq ilmiy-ommabop maqolalari e’lon qilingan. 1984–1986 yillari «Gulxan» jurnali tahririyati a’zosi sifatida u jurnal sahifalarida o‘quvchilar bilan fizika, astronomiya fanlarining yutuqlari, tabiat mo‘‘jizalari hamda ajdod allomalarimizning hayoti va ijodiga oid maqolalari orqali tizimli ravishda muloqotlar olib bordi.

Olimning ta’sirchan va odamlarni xushyorlikka undovchi turkum maqolalari sayyoramizda «bosh ko‘tarayotgan» ekologik muammolarga, jumladan, bugungi kunning eng dolzarb masalalaridan bo‘lmish urush va tinchlik, Er atmosferasining ifloslanishi bilan vujudga kelayotgan «issiqxona effekti» va «ozon teshigi» muammolariga qaratilgan. Ayniqsa, uning «YAdroviy urush – telbalikdir», «Taraqqiyotning oxiri halokatmi?» va «Er – hammamiz uchun yagona uy», «XXI asr: planetamizning global ekologik muammolari», «Ehtiyot bo‘ling: uchar tarelkalar» kabi asarlari hamda respublika gazetalari sahifalarida chop etilgan «Osmondagi yovuzlar» (AQSHning militaristik SOI dasturi haqida), «Sayyoramizga oq yo‘l», «Ozon teshigi – halokat eshigi», «Insoniyat kelajak yo‘lida», «Koinot munavvar olam», «2000 yil energiyasining yoqilg‘isi ... suvdan» kabi o‘nlab maqolalarida sivilizatsiyamizning kelajagi, uning muammolari va ularni bartaraf qilish yo‘llari, istiqbollari haqida ilmiy asoslangan fikrlar ilgari surilgan.

SHuningdek, olimning fan tan olmagan, biroq kishilar orasida turli shov-shuvlar keltirib chiqaradigan astrologik bashoratlar, folbinlik, ekstrosensorika, telekinez, «uchar tarelkalar», «kosmik kelgindilar» kabi uydirma va asossiz muammolarga bag‘ishlangan va keng o‘quvchilar ommasi uchun bu hodisalarning sirlarini ilmiy asosda fosh etgan maqolalari uning faoliyatida muhim ahamiyat kasb etadi.

Xususan, uning bu muammolarga bag‘ishlab yozgan «Kosmik «kelgindilar» va silivizatsiyalar» risolasi, «Fan va turmush» jurnali sahifalarida turli yillarda chop etilgan «Halokatlimi YUpiter effekti?», «Bermud uchburchagi xatarlimi?», «Uchar tarelkalar yo‘q!», «Dumli yulduz bexosiyatmi?», «Oy omon bo‘lsa», «Quyosh va ... kasalliklar», «Qo‘lbola sayyora» (kelajakning kosmik «mustamlaka» – shaharlari haqida), «Samoning daydi toshlari» (meteoritlar haqida), «Ilon yili xavflimi?» kabi maqolalari, shov-shuv va turli vahimalarga sabab bo‘lgan talay hodisalarni, kitobxon va gazetxonlar uchun tabiatning oddiy, mo‘‘jizadan xoli bo‘lgan hodisalari ekanligining ilmiy asosda yoritilishi, ularni turli vahima va uydirmalardan forig‘ qilishda, shuningdek tabiat hodisalari to‘g‘risida ilmiy dunyoqarashlarini shakllantirishda muhim o‘rin tutadi.

M. Mamadazimov yoshlarni bilimdon, zukko, madaniyatli, intellektual, yuqori saviyali, kitobni sevadigan, bilimga chanqoq bo‘lishlarini juda istaydi va bu haqda jon kuydiradi. Uning «YOshlik qaytmaydi...» (talaba yoshlar uchun qo‘llanma, 2015), «YOsh kuch» jurnali sahifalarida bosilgan «YOshlik beboshlikmi? Yo‘q!», «Burch» va «YOshlik xazina», «SHaxs namunasi», «Kamtarlik – olijanob fazilat», «O‘qituvchi shaxsi va madaniyati», «O‘qituvchi iste’dodi» kabi maqolalari bu boradagi ijodining sermahsulligidandir. Olim o‘qituvchilarning har yillik avgust kengashlarida va pedagogik o‘qishlarda tabiiy fanlarning, jumladan, fizika va astronomiyaning o‘rta va oliy maktablarda o‘qitilishi muammolariga bag‘ishlangan ma’ruzalar bilan tizimli ishtirok etadi.

M. Mamadazimovni tom ma’noda lirik-fizik desak, mubolag‘a bo‘lmaydi. CHunki u nasr va nazmda ham yaxshigina qalam tebratadi. Uning ilk she’rlari va hikoyalari o‘quvchilik va talabalik yillaridayoq chop etilgan. Talabalar bilan uchrashuv kechalarida, YAngi yil oqshomi, Navro‘z tantanalarida talabalar ustodlaridan yangi she’rlar eshitmaguncha qo‘yib yuborishmaydi. Ular, ayniqsa, olimning tabiat fanlariga, fizika, matematika va astronomiyaga oid she’rlarini sevib tinglaydilar. Uning «YUlduzlar jilosidan ilhom olib...» she’rlar to‘plami talabalarning sevimli yo‘ldoshi hisoblanadi.

Olimning O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi Astronomiya institutining Balandtog‘ Maydanoq (Qamashi tumanida joylashgan) observatoriyasi haqidagi she’ri, yoshlarni ota-bobolarimizdan meros fan – astronomiya bilan qiziqtirish, o‘rta asr an’analarini rivojlantirishga qaratilgan bo‘lib, O‘zbekiston televideniyasining Maydanoq observatoriyasiga tegishli har ko‘rsatuvida yangraydi.

XX asrning oxirgi bir necha o‘n yilliklari davomida M. Mamadazimov, fizikadan iqtidorli yoshlar olimpiadalarining Toshkent shahar, viloyatlar va respublika turlarida hay’at raisi, uning o‘rinbosari, a’zosi, shuningdek ikki marta olimpiadaning Toshkentda o‘tkazilgan sobiq Butunittifoq turida hay’at a’zosi sifatida faoliyat ko‘rsatdi.

Universitetdagi ko‘p yillik xizmatlarini inobatga olib, Xalq ta’limi va Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirliklari M. Mamadazimovni bir necha bor faxriy yorliqlar va 1978 yilda «Xalq maorifi a’lochisi» va 1997 yilda “Akademik Siddiq Rajabov” ko‘krak nishonlari bilan taqdirlaganlar.

2000 yilda M. Mamadazimovning xalqaro ko‘lamda astronomik ta’limni takomillashtirish yuzasidan xizmatlari yuqori baholanib, uni Evropa astronomik jamiyatiga (EAS) va Xalqaro astronomik ittifoqning (IAU) «46-Astronomik ta’lim» komissiyasi a’zoligiga qabul qilishdi.

Kafedra respublikamizdagi turdosh kafedralarga nazariy fizika fanlaridan o‘quv jarayonini tashkil qilish bo‘yicha sezilarli yordam ko‘rsatmoqda. Nazariy fizika va uni o‘qitishni takomillashtirish, magistratura mutaxassislarini hamda ilmiy-pedagogik kadrlar tayyorlashda R. X. Mallinning «Nazariy fizika» maktabi davomchilaridan biri, pedagogika fanlari doktori, professor M. Jo‘raevning xizmatlari juda katta bo‘lmoqda.

Jo‘raev Maxmatrasuljon (Muhammadrasul) – 1948 yil 17 aprelda Qirg‘iziston Respublikasining O‘sh shahrida tug‘ilgan. 1969 yilda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti fizika fakultetini bitirgan va nazariy fizika kafedrasiga o‘qituvchi qilib olib qolingan. 1980 yildan mashhur metodist olim A. A. Pinskiy (Moskva) rahbarligida ilmiy tadqiqot ishlarini olib borib, 1985 yilda CHelyabinsk (Rossiya) pedagogika instituti qoshidagi Ixtisoslashgan kengashda «Pedagogika institutlarida bo‘lg‘usi fizika o‘qituvchilarini tayyorlashda statistik g‘oyalarning rivojlanishidagi izchillik» mavzusidagi nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi va pedagogika fanlari nomzodi ilmiy darajasini egallashga muvaffaq bo‘ldi. 1988 yilda «dotsent» ilmiy unvonini oldi.

M. Jo‘raev kafedrada dotsent, fakultet dekani lavozimlarida ishlayotgan bo‘lishiga qaramasdan, ilmiy ishlarini davom ettirib, 1993 yilda institut qoshidagi Ixtisoslashgan kengashda «Ehtimoliy-statistik g‘oya va tushunchalarni shakllantirishning metodologik va didaktik asoslari (o‘rta va oliy maktablarda fizika o‘qitish misolida)» mavzusidagi doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi va 1998 yilda «professor» ilmiy unvonini oldi. SHuni ta’kidlash joizki, fizika fakulteti dekani M. Jo‘raev doktorlik va shu fakultet dekan muovini T. Rizaevlar nomzodlik dissertatsiyalarini bir vaqtda, Ilmiy kengashning bitta yig‘ilishida himoya qilishgan.

M. Jo‘raev muallifligida uzluksiz ta’lim tizimida fizika o‘qitishda ehtimoliy-statistik g‘oya va tushunchalarni shakllantirish metodikasini takomillashtirish bo‘yicha «Veroyatnostno-statisticheskie idey i ponyatiy pri podgotovke uchitelya fiziki», «Formirovanie veroyatnostno-statisticheskix idey i ponyatiy pri podgotovke uchitelya fiziki», «Fizika o‘qitishda statistik g‘oyalar», «Zamonaviy tabiatshunoslik konsepsiyalari» (hammualliflikda), «Molekulyar fizikaning asosiy tushunchalari va va formulalari» hammualliflikda), «Ispolzovanie kompyuternoy texnologii obucheniya v prepodovanii fiziki» hammualliflikda), «Metodicheskie rekomendatsii k ispolzovaniyu programmű po «Statisticheskoy fizike i termodinamike» v pedagogicheskix institutax» va boshqa monografiya, o‘quv va o‘quv-metodik qo‘llanmalar nashr etilgan.

Dono kishi hammani qadrlaydi, chunki u har bir odamning yaxshi tomonini ko‘ra oladi. Qadr-qimmatini bilgan odam boshqalarning o‘zidan ko‘ra aqlliroq, ilmliroq va go‘zalroq bo‘lishidan cho‘chimaydi. U aslida boshqalardan ustunroq bo‘lsa ham, hech qachon o‘zini yuqori tutmaydi. M. Jo‘raev ham ana shunday kamtarin, dono va sezgir, muammoli vaziyatlarni aniqlay oladigan va ularni ilmiy jihatdan hal qilish usullarini to‘g‘ri belgilay oladigan, fanga va pedagogikaga o‘zining ulkan hissalarini qo‘shib kelayotgan ustozlardan biridir. M. Jo‘raev ilmiy tadqiqot faoliyatida bir nechta nomzodlik dissertatsiyalariga ilmiy rahbarlik qilgan. Jumladan, uning rahbarligida K. T. Temirkulova «Preemstvennost v razvitii osnovnűx idey i ponyatiy elektrodinamiki v kursax fiziki sredney i vűsshey shkolű» mavzusidagi nomzodlik dissertatsiyasini 2005 yilda Bishkek shahrida himoya qilgan.

Domla bir nechta nomzodlik va doktorlik dissertatsiyalariga rasmiy opponentlik qilgan. YU. P. Po‘latov (Farg‘ona), M. Qurmanov (Qozog‘iston), S. J.Praliev (Qozog‘iston), M. J. CHorov (Bishkek), U.A. Esnazarov (Qozog‘iston), I. D. Fayziev (Tojikiston), H. Jo‘raev (Buxoro) kabilar shular jumlasidandir.

Kafedra a’zolaridan professor B. Mirzaxmedov, N. G‘ofurov, G. Sagatova, T. Rizaev, J. O‘sarovlar tomonidan kasb-hunar kollejlari uchun «O‘rta maxsus kasb-hunar va oliy ta’lim integratsiyasi» nomli o‘quv qo‘llanma chop etildi. Bundan tashqari, 2007, 2008, 2009, 2010 yillarda kafedraning quyidagi professor-o‘qituvchilari yilning eng yaxshi darsligi va o‘quv qo‘llanmasi muallifi ko‘rik-tanlovida ishtirok etib, faxrli o‘rinlarni egalladilar.

B. Mirzaxmedov, M. Jo‘raev, N. G‘ofurov, G. Sagatova, B. Ibragimov, G. Kaldibaeva hammuallifliklarida pedagogika institutlari hamda universitetlarining bakalavr yo‘nalishi talabalari uchun «Fizika o‘qitish metodikasi» o‘quv qo‘llanmasi nashrdan chiqdi. SHuningdek, X. Mahmudova va J. Toshxonovalar pedagogika institutlari hamda universitetlarining bakalavr yo‘nalishi talabalari uchun «Optika» o‘quv qo‘llanmasini yozib tugatdilar va bu qo‘llanma nashrdan chiqdi.

Shu bilan birga, kafedra professor-o‘qituvchilaridan M. Mamadazimov, M. Jo‘raev, I. Sattorov, B. Mirzaxmedov, N. G‘ofurov, K. Nasriddinov, U. Begimqulov, G. Sagatova, E. Rasulov, R. YUsupov, X. Mahmudova, S. Orifjonov, B. Sattorova, B. Nurillaev, A. Tillaboev va boshqalar 20 dan ortiq o‘quv qo‘llanma va darsliklar yozib, chop ettirdilar.

Fizika o‘qitish metodikasi fanidan ma’ruzalar o‘qish har bir professor-o‘qituvchidan alohida bilim va tajriba talab qiladi. Kafedra dotsenti G. Sagatova ana shunday tajribali ustozlardan sanaladi. U qator yillar davomida talabalarga, ayniqsa, rus guruhlaridagi talabalarga fizika o‘qitish metodikasi fanidan ma’ruzalar o‘qish bilan birga, ularning ilmiy tadqiqot ishlariga ham rahbarlik qilib keldi. Guruh murabbiysi sifatida talabalarning eng yaqin maslahatgo‘yi va yaxshi ko‘rgan ustozi hisoblanadi.

Kafedra respublikada fizika va astronomiya o‘qitish metodikasi ta’lim yo‘nalishi hamda aniq va tabiiy fanlarni o‘qitish metodikasi (fizika va astronomiya) mutaxassisligi bo‘yicha kadrlar tayyorlovchi tayanch kafedradir. Ajiniyaz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti, Qo‘qon davlat pedagogika instituti, Navoiy davlat pedagogika instituti, Jizzax davlat pedagogika institutlari turdosh kafedralari bilan ilmiy-metodik aloqalar o‘rnatilgan.

Fizika va uni o‘qitish metodikasi kafedrasi fizika, astronomiya, nazariy fizika, fizika o‘qitish metodikasi, astronomiya o‘qitish metodikasi, aniq va tabiiy fanlarni o‘qitish metodikasi (fizika va astronomiya) magistratura mutaxassisliklari bo‘yicha magistrlar tayyorlash ishiga ham o‘z hissalarini qo‘shib kelmoqda. Magistratura bitiruvchisi B. J. Sattorova kafedrada dotsent lavozimida ishlamoqda. A. Tillaboev, A. Mo‘minova, E. Xo‘janov, SH. Qurbonova, Z. Jumaeva, M. Tolegenova, H. Mingboev (kabinet mudiri), SH. Boboev (katta laborant)lar esa, kafedra qoshidagi magistraturani tamomlab, hozirgi kunda kafedrada o‘qituvchi lavozimida ilmiy-pedagogik faoliyat yuritmoqda.

Qator yillar davomida magistrlar tayyorlash jarayonida kafedra professor-o‘qituvchilari E. Imamov, B. Mirzaxmedov, N. G‘ofurov, X. Maxmudova, M. Mamadazimov, I. Sattorov, M. Jo‘raev, T. Rizaev, K. Nasriddinov, A. Xudayberganov, B. Ibragimov, G. Sagatova, S. Orifjonov, E. Rasulov, B. Sattorova, B. Nurillaev, X. Tojiboevalar magistraturada dars berish bilan bir qatorda, o‘quv rejalari va DTSni ishlab chiqishda ishtirok etib kelmoqda.

Kafedraning magistrlar tayyorlash ishiga keyingi yillarda dotsent E. N. Rasulov o‘zining darsliklari va o‘quv qo‘llanmalari bilan juda katta hissa qo‘shdi.

Rasulov Erkin Nabievich – 1940 yil 30 avgustda Toshkent shahrida tug‘ilgan. 1962 yilda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti fizika-matematika fakultetini tamomlagan. 1962–1986 yillarda O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi YAdro fizikasi ilmiy tadqiqot institutining yadro reaktorlari laboratoriyasida ilmiy xodim bo‘lib ishlagan. 1986–1989 yillarda Kibernetika ilmiy ishlab chiqarish birlashmasining «Algoritm» institutida katta ilmiy xodim lavozimida ilmiy tadqiqot ishlarini olib borgan. 1989–1992 yillarda Energetika va avtomatika institutida katta ilmiy xodim bo‘lib ishlagan. SHu yillarda fizika-matematika fanlari nomzodi ilmiy darajasiga va «dotsent» ilmiy unvoniga ega bo‘lgan.

E. N. Rasulov O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi institutlaridagi ilmiy tadqiqot ishlarini Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika institutining nazariy fizika kafedrasida soatbay asosidagi pedagogik faoliyat bilan qo‘shib olib borgan. YUqori kurs talabalariga hozirgi zamon yadro fizikasining dolzarb muammolari bo‘yicha maxsus kurslar o‘qigan. Ularning kurs va diplom ishlariga, YAdro fizikasi institutida o‘tkaziladigan o‘quv amaliyotlariga rahbarlik qilgan.

Birinchi qatorda (chapdan o‘ngga): professorlar N. G‘ofurov, I. Sattorov, M. Mamadazimov, M. Jo‘raev, dotsent T. Rizaev. Ikkinchi qatorda (chapdan o‘ngga): dotsentlar B. Sattorova, G. Sagatova, B. Ibragimov, katta o‘qituvchi M. Ataeva, dotsent X. Maxmudova. Uchinchi qatorda (chapdan o‘ngga): E. Qalandarov, SH. Qurbonova, M. Do‘smuratov, A. Sobirov, A. Tillaboev, X. Tojiboeva, M. Tolegenova, M. Mansurova (2012 yil).

E. N. Rasulov 2000 yildan 2012 yilgacha fizika va uni o‘qitish metodikasi kafedrasining dotsenti lavozimida ilmiy-pedagogik faoliyatini davom ettirdi va nafaqaga chiqdi. U so‘nggi yillarda ta’lim jarayonida yangi pedagogik texnologiyalardan samarali foydalanishga doir ko‘plab tashabbuslar ko‘rsatdi. Kvant fizika fani bo‘yicha o‘quv qo‘llanma, «Kvant fizika» va «Fizika v kartinkax» mavzularida elektron kitoblar yaratgan. YAdro fizikasi va energetikaning dolzarb muammolariga bag‘ishlangan 40 dan ortiq ilmiy-nazariy maqolalari respublikamiz va xorijiy mamlakatlar nufuzli ilmiy jurnallari va to‘plamlarida chop etilgan. Keyingi yillarda E. N. Rasulov sermahsul ijod qildi. Klassik mexanika, statistik fizika va termodinamika, hozirgi zamon fizikasi fanlaridan o‘quv metodik majmua yaratdi. Etmishdan ortiq ilmiy, ilmiy-metodik maqolalari va o‘quv qo‘llanmalari nashrdan chiqdi.

Kafedraning umumiy o‘rta ta’lim maktablari va kasb-hunar kollejlari bilan hamkorlik ishlarida kafedra professori N. B. G‘ofurov Nosix Boqievich o‘zining katta hissasini qo‘shdi.

G‘ofurov Nosix Boqievich – 1940 yil 15 yanvarda Toshkent shahrida tug‘ilgan. 1962 yil Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti fizika-matematika fakultetini fizika va mehnat o‘qituvchisi ixtisosligi bo‘yicha tamomlagan. 1962–67 yillarda maktablarda fizika o‘qituvchisi bo‘lib ishladi. 1967 yildan O‘zbekiston televideniyasida har oyda bir marta maktab o‘quvchilari uchun fizikadan «O‘quv ko‘rsatuvi» televizion darsini olib bordi. Bu darslar qiziqarliligi, barcha o‘quvchilarga tushunarliligi, ko‘rgazmaliligi bilan ajralib turardi. Keyinchalik institutga kiruvchi abiturientlar uchun ham dars olib bordi.

1967–1968 o‘quv yilidan boshlab o‘z ilmiy-pedagogik faoliyatini fizika o‘qitish metodikasi kafedrasi assistenti lavozimida davom ettirdi. Professor S. Tursunov va Toshkent davlat universiteti professori X. Raximovlar ilmiy rahbarligida «Fanlararo bog‘lanishning o‘quvchilar bilim sifatiga ta’siri (fizika-kimyo misolida)» mavzusida ilmiy tadqiqot ishlarini boshladi. 1981 yilda Moskva davlat universitetida nomzodlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qilib, pedagogika fanlari nomzodi ilmiy darajasini oldi. 1986 yilda Oliy Attestatsiya komissiyasi qarori bilan N. B. G‘ofurovga «dotsent» ilmiy unvoni berildi.

N. B. G‘ofurov talabalar va maktab fizika o‘qituvchilari uchun bir qator o‘quv qo‘llanmalar, maqolalar yozib chop ettirdi. Uning qo‘llanmalaridan ba’zilari respublika miqyosidagi o‘quv adabiyotlar tanlovida sovrinli o‘rinlar olishga muvaffaq bo‘ldi. Jumladan, 2007 yilda «Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida fizikadan laboratoriya ishlarini o‘qitish bo‘yicha metodik qo‘llanma» (A. Ergashev, Q. Suyarov, R. CHorievlar hammuallifligida)siga 3-darajali diplom berildi va 2007 yilda nashr etilgan «Fizikadan savol va masalalar to‘plami» (U. Orifjonov, A. YUsupov, B. Mirzaxmedovlar hammuallifligida) qo‘llanmasi 2008 yilgi tanlovda yana 3-o‘rinni egalladi.

Dotsentlar N. G‘ofurov, A. Rasulmuhamedov, E. Umirzoqovlar davlat imtihonlarini qabul qilishmoqda (1984 yil).

N. B. G‘ofurov Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universitetidagi o‘quv-tarbiya, ilmiy-metodik, jamoat ishlaridagi ko‘p yillik samarali mehnatlari uchun «Xalq maorifi a’lochisi» (1998) ko‘krak nishoni bilan taqdirlangan, unga universitet Ilmiy kengashining qarori bilan «professor» ilmiy unvoni berilgan. U o‘quv-tarbiya, ilmiy-metodik ishlar bilan birga, talabalarning malakaviy pedagogik amaliyotiga rahbarlik qilish, uning ishchi dasturlarini yaratish va takomillashtirish ishlarida kafedraga yaqindan yordam berib kelmoqda.

Orifjonov Sultonmurod Boltaboevich – 1949 yil 17 mayda ziyolilar oilasida tavallud topgan. 1967 yilda Toshkentdagi 110-fizika-matematika maktabini tugatgan. Uning qiziqishlari ro‘yobga chiqib, shu yili fizikadan respublika fan olimpiadasida ikkinchi o‘rinni oldi. SHu sababli, ToshDUga o‘qishga kirganida matematika emas, fizika mutaxassisligini tanladi. Bu erda 5 yil tahsil olib, bir umrlik kasbdosh va qadrdon do‘stlar orttirdi.

1972–1975 yillarda Leningrad Fizika-texnika instituti qoshidagi aspiranturada bo‘ldi. Moddaning elektron nazariyasi va kuchli lazer nurlarining ta’sirlashuvini o‘rganishga doir nomzodlik dissertatsiyasini tayyorlab, Kiev universitetida himoya qildi. Fizik sifatida mehnat faoliyatini O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi Elektronika institutida boshladi. U erda f-m.f.d. T. B. Usmonov laboratoriyasida yosh olim yangi paydo bo‘lgan elektron-hisoblash mashinasi imkoniyatlarini qisqa vaqtda egallab, katta quvvatli lazer nurlarining muhitda tarqalishida vujudga keladigan nochiziqli optik hodisalarga doir sonli tajribalarni amalga oshiradi.

S. B. Orifjonovning pedagoglik faoliyati 1980 yilda Toshkent viloyat davlat pedagogika institutida boshlanadi. U o‘z faoliyatida hisoblash matematikasi va hisoblash texnikasi, nazariy fizikaning barcha bo‘limlari bo‘yicha ma’ruza va amaliy darslar olib borgan, dotsent va kafedra mudiri vazifalarini bajargan. 1988 yildan Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti nazariy fizika kafedrasining dotsenti vazifasini bajara boshlaydi. Bu erda tajribali ustozlari va safdoshlari, kafedra professor va dotsentlari A. Boydedaev, M. Mamadazimov, M. YAxyoev, I. Sattorov, E. Rasulovlarning tajribalarini o‘rganadi, ularning maslahatlari bilan o‘quv jarayonini olib borish bilan birga, o‘z bilim va tajribalarini qog‘ozga tushira boradi. Vaqt o‘tib, ularning soni ortib boradi. «Nisbiylik nazariyasining asoslari», «Elektromagnetizm», shuningdek hammualliflikda chop etilgan «Nachala programmirovaniya na rasshirennom Beysike», «Fizikadan masalalar to‘plami», «Fizikadan savol va masalalar to‘plami», «Molekulyar fizika»lar shular jumlasidandir.

S. Orifjonov so‘ngi yillarda o‘z pedagogik tajribasini Respublika test markazidagi faoliyatida qo‘llamoqda. Fanda shunday yangiliklar borki, ular butun xalq hayotida keskin ijobiy turtki berishi mumkin. SHulardan biri – effektiv mikroorganizmlar (EM) preparatidir.

Foydali mikroorganizmlar turg‘un kompleksidan iborat bo‘lgan bu preparat ekin dalalarining tabiiy unumdorligini tiklashda qo‘llanilib, turli ekinlar hosildorligini 20–60 % orttirishga qodir. Muhimi – mahsulotlar ekologik toza bo‘lishiga erishiladi, insonlar salomatligiga zamin yaratiladi. YAna preparat oqava suvlarni tozalashda, qurilish, chorvachilik, parrandachilik, baliqchilik, pilla etishtirish va hatto sog‘liqni saqlash va tibbiyotda keng qo‘llanilishi mumkin. Bilimning bu sohasini qisqa vaqtda o‘zlashtirgan S. Orifjonov respublikada EM-texnologiyalarni keng tatbiq etishda faoliyat yuritmoqda. Bu sohada bir-necha yangiliklar ham topgan. Mustaqillikdan keyin ta’lim yo‘nalishlari bo‘yicha Davlat ta’lim standartlari, ishchi o‘quv dasturlari va rejalari hamda ma’ruza matnlari, o‘quv qo‘llanmalar va darsliklarning yangi avlodini yaratishda universitetning ko‘pchilik professor-o‘qituvchilari qatorida kafedra dotsentlari O. A. Gadoev va R. A. YUsupovlar ham faol ishtirok etishdi.

Gadoev Olim Asatovich – 1958 yil 15 noyabrda Xatirchi tumanida tug‘ilgan. Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti fizika fakultetini tamomlagan (1980). Mehnat faoliyatini S. H. Sirojiddinov nomidagi Respublika fizika-matematika maktab-internatida fizika o‘qituvchisi lavozimidan boshlagan (1980–1986). 1986–2009 yillar davomida fizika va uni o‘qitish metodikasi kafedrasida assistent, aspirant, katta o‘qituvchi, dotsent, o‘quv ishlari bo‘yicha dekan muovini lavozimlarida ishlab keldi. 1989–1991 yillarda A. F. Ioffe nomidagi Leningrad fizika-texnika institutida «Lyuminessensiya premesey i defektov v tverűx rastvorax na osnove HgTe» mavzusida ilmiy ish olib borgan. 1994 yil 14 oktyabrda O‘zbekiston FA Issiqlik fizikasi bo‘limidagi Ixtisoslashgan ilmiy kengashda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Unga 2008 yil 27 martda OAK qarori bilan «dotsent» ilmiy unvoni berilgan.

Shuni alohida ta’kidlash lozimki, kafedra a’zolaridan yana biri R.A. YUsupov ham shu kuni ushbu kengashda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. R.A. YUsupov O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasi qarori bilan «dotsent» ilmiy unvonini olgan.

Yusupov Risqul Abdualimovich – 1942 yilda Janubiy Qozog‘iston viloyatida tavallud topgan. Toshkent davlat universitetining fizika fakultetini bitirib, shu erda umumiy fizika kafedrasida ishlagan. 1991 yildan to umrining oxirigacha (2015) kafedrada ilmiy-pedagogik faoliyat olib bordi. Bu davrda umumiy fizikaning optika bo‘limidan ma’ruzalar o‘qidi va amaliy mashg‘ulotlar olib bordi, talabalarning ilmiy ishlariga rahbarlik qildi. Optikadan ma’ruza matnlari, elektron darslik, masalalar echish va laboratoriya mashg‘ulotlari uchun uslubiy qo‘llanmalar yaratdi.

Kafedraning ilmiy-pedagogik kadrlar

tayyorlash sohasidagi ishlari

Respublikamiz mustaqillikka erishgandan keyin «Ta’lim to‘g‘risida» gi qonun, Kadrlar tayyorlash milliy dasturining qabul qilinishi va ularda ko‘rsatilgan vazifalar kafedrada zamon talablari darajasidagi, raqobatbardosh ilmiy-pedagogik kadrlar tayyorlash ishida tub islohotlar olib borishni taqozo qildi. Respublikamiz ta’lim tizimi va ishlab chiqarishga, o‘qitish metodikasi va nazariyasi hamda fundamental fan sohalarida ilmiy-pedagogik kadrlar etishtirib berishda kafedra professor-o‘qituvchilaring salmoqli hissalari bor. Jumladan, kafedra qoshida o‘qitish nazariyasi va metodikasi (fizika, astronomiya) bo‘yicha ilmiy maktab shakllandi. Uning rahbari va asoschisi p.f.d., professor B. M. Mirzaxmedov hisoblanadi. O‘zbekiston hukumati u kishiga xalq ta’limi tizimidagi salmoqli mehnatlarini hisobga olib, 1985 yilda «O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan xalq ta’limi xodimi» faxriy unvonini berdi. B. M. Mirzaxmedovning ilmiy rahbarligida uzluksiz ta’lim tizimida fizika o‘qitishning turli muammolari bo‘yicha 55 dan ortiq nomzodlik va 5 ta doktorlik dissertatsiyalari himoya qilingan. Jumladan, 1975 yilda kafedra dotsenti T. Lutfullaeva fizika o‘qitish nazariyasi va metodikasi bo‘yicha «Nekotorűe voprosű organizatsii samostoyatelnoy rabotű po fizike slushateley podgotovitelnűx otdeleniy ped.VUZov» mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilib, pedagogika fanlari nomzodi bo‘lgan.

1994 yilda kafedra dotsenti T. Rizaev «Umumta’lim maktablari o‘quvchilarining fizikani o‘rganishga qiziqishlarini shakllantirish», J. E. O‘sarov «Akademik litseylarda fizika ta’limi samaradorligini oshirish jihatlari» (2004), Guliston davlat universiteti fizika-matematika fakulteti dekani SH. Ashirov «Kasb-hunar kollejlarida fizikadan umumlashtiruvchi darslarda amaliy masalalarning kasbiy bilimlarni o‘zlashtirishdagi o‘rni» (2007) mavzularida nomzodlik dissertatsiyalarini himoya qilishdi. SHuningdek, SH. Mamarajabov, R. Musurmonov, G. E. Qarlűbaeva (Innovatsion ta’lim texnologiyalari sharoitida fizika o‘qituvchisining metodik tayyorgarligini shakllantirish) lar ham nomzodlik dissertatsiyalarini himoya qildilar.

Kafedra professori p.f.d., professor M. Jo‘raev ham respublikamizda ilmiy-pedagogik kadrlar tayyorlash tizimiga o‘z hissasini qo‘shib kelmoqda. Uning ilmiy rahbarligida E. Umirzoqov «Didakticheskie osnovű severshenstvovaniya ekonomicheskogo obrazovaniya shkolnikov v protsesse izucheniya obůeobrazovatelnűx dissiplin (na primere obucheniya fiziki)», SH. Toshxo‘jaev «Umumta’lim maktablarida molekulyar-kinetik nazariyani o‘qitishni kompyuter vositasida takomillashtirish», X. M. Maxmudova «Primenenie informatsionnoy texnologii v provedenii laboratornűx zanyatiy po razdelu «Optika» kursa obůey fiziki», B. N. Nurillaev «Umumiy fizika praktikumlarida bo‘lajak o‘qituvchilarning eksperimental ko‘nikmalarini shakllantirishning didaktik asoslari», G. A. Umarova «Sovershenstvovanie metodiki prepodovaniya kvantovoy fiziki na osnove kompyuternűx texnologiy vobůeobrazovatelnoy shkole» mavzularida nomzodlik dissertatsiyalarini himoya qilgan

Dotsent A. I. Boydedaev ilmiy rahbarligida Namangan davlat universiteti dotsenti O. Qodirov oliy pedagogik ta’lim muassasalarida nazariy fizika o‘qitishni takomillashtirish muammolariga bag‘ishlangan nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi.

Dotsent I. Ismailov ilmiy rahbarligida G. N. YUnusova «Sozdanie i primenenie v uchebnom protsesse pedagogicheskix programmnűx sredstv dlya fundamentalnűx tem kursa obůey fiziki» mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi (1997).

Professor M. Mamadazimov ilmiy rahbarligida B. Kenjaev «Sochetanie nablyudeniy i teoriticheskogo materiala v kurse astronomii sredney shkolű» (1985, Moskva), Maryamjon Jumaniyazova «Fizika o‘qitishda integrallashgan bilimlar va ulardan foydalanishning uslubiy asoslari» (2007) va Orlova Tatyana «Gumanitarizatsiya astronomicheskogo obrazovaniya v professionalnűx kolledjax» (2010) mavzularidagi nomzodlik dissertatsiyasi himoya qilishdi.

Professor I. Sattorov ilmiy rahbarligida fizika-matematika fakultetining bitiruvchilari CH. T. SHerdanov «Izuchenie petelnűx i tochechnűx obrazovaniy v solnechnoy korone» mazusida va N. V. Karachik «Issledovanie koronalnűx yarkix tochek na Solnse» mavzusidagi nomzodlik dissertatsiyalarini himoya qildilar.

Professor K. R. Nasriddinov ilmiy rahbarligida o‘qituvchi M. YU. Mansurova «Oliy ta’limda elementar zarralar fizikasi bo‘limi mazmuni va uni o‘qitish metodikasi» mavzusidagi nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi (2009).

Professor N. B. G‘ofurov Angor tumanidagi (Surxondaryo) maktab-internat fizika o‘qituvchisi O‘g‘iloy Sultonovaning «Fizikadan o‘quvchilarni mustaqil o‘quv faoliyatini tashkil etish metodikasi (fizikadan to‘garaklarni tashkil etish misolida)» va Oliy va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limini rivojlantirish markazi xodimi S. Abdalovaning «Fizikadan mustaqil ta’lim tashkil etishning proektiv texnologiyalari (KHK misolida)» mavzularidagi ilmiy ishlariga rahbarlik qildi. Ularning har ikkalasi ilmiy ishini yakunlab, nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildilar (2007 yilda O‘. Sultonova, 2009 yilda S. Abdalova) va pedagogika fanlari nomzodi ilmiy darajasiga ega bo‘ldilar.

Kafedra dotsenti A. M. Xudayberganov O‘zbekiston Milliy universiteti professori K. A. Tursunmetov ilmiy rahbarligida «Akademik litseylarda atom va yadro fizikasi bo‘limlarini o‘qitish mazmuni va metodikasi» mavzusidagi pedagogika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun yozgan dissertatsiyasini himoya qildi (2005). Kafedra dotsenti v.b. X. H. Tojiboeva O‘zbekiston Milliy universiteti dotsenti (hozirda professor) M. Qurbonovning ilmiy rahbarligida «Fizikadan namoyish tajribalarining o‘quv mazmundorligini aniqlash va ularni joriy etish metodikasi» mavzusidagi pedagogika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun yozgan dissertatsiyasini himoya qildi (2006).

Kafedra dotsenti B. J. Sattorova professor U. SH. Begimqulov ilmiy rahbarligida «Oliy ta’limda astronomiya fanini o‘qitishda axborot texnologiyalarni qo‘llashning metodik asoslari» mavzusidagi pedagogika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun yozgan dissertatsiyasini himoya qildi (2009). 2014 yil 31 dekabrda B. J. Sattorovaga Oliy Attestatsiya komissiyasi tomonidan «dotsent» ilmiy unvoni berildi.

Hozirgi kunda kafedraning yosh o‘qituvchilari O. S. Radjapova «Fizika o‘qituvchilarini tayyorlashda optikadan laboratoriya ishlarini tabaqalashtirishning ilmiy-metodik asoslari», M. SH. Ataeva «Bakalavriat bosqichida optikadan amaliy mashg‘ulotlarda zamonaviy texnologiyalardan foydalanish asoslari», T. T. Murodov «Effektű rezonansnogo rasseyaniya nositeley zaryada v poluprovodnikax», SH. Usmanova «Bo‘lg‘usi fizika o‘qituvchilarining axborot kompetentligini shakllantirish asoslari», A. Mo‘minova «Axborot texnologiyalari muhitida astrofizikadan laboratoriya mashg‘ulotlarini tashkil qilish va baholash mezonini takomillashtirish», A. M. Tillaboev «Čńńëĺäîâŕíčĺ őŕđŕęňĺđčńňčęč č ýâîëţöčč ęîđîíŕëíűő ˙đęčő ňî÷ĺę», M. B. Do‘smuratov «Uzluksiz ta’lim tizimida elektrodinamikani o‘qitishni axborot texnologiyalari asosida takomillashtirish», E. B. Xo‘janov «Uzluksiz ta’lim tizimida fizika o‘qitishda ehtimoliy statistik g‘oya va tushunchalarni qo‘llash», Z. A. Jumaeva «Nanotexnologiyaning fizik asoslarini o‘qitish metodikasi», M. Tolegenova «Muqobil va qayta tiklanuvchi energiya manbalarining fizik va texnik asoslarini o‘qitishni takomillashtirish» mavzularida doktorlik ilmiy tadqiqot ishlarini olib bormoqda.

10 dekabr 2016 yil, O`qilgan:15584

ilmiy maktablar

5 mart 2016 yil

Ma`naviy ma`rifiy ishlar

15 dekabr 2016 yil

Ma’naviy-ma’rifiy ishlar

“Ôčçčęŕ âŕ ŕńňđîíîěč˙ ˘қčňčř ěĺňîäčęŕńč” ęŕôĺäđŕńčíčíă čííîâŕöčîí ҳŕěęîđëčę äîčđŕńčäŕăč ôŕîëč˙ňč ň˘ғđčńčäŕ

9 yanvar 2017 yil

“Ôčçčęŕ âŕ ŕńňđîíîěč˙ ˘қčňčř ěĺňîäčęŕńč” ęŕôĺäđŕńčíčíă Ôŕí, ňŕúëčě âŕ čřëŕá ÷čқŕđčř ˘đňŕńčäŕăč čííîâŕöčîí ҳŕěęîđëčę äîčđŕńčäŕăč ôŕîëč˙ňč

Ilmiy maqolalar

10 dekabr 2016 yil

Ma'naviy-ma'rifiy ishlar

10 dekabr 2016 yil

To'garaklar

15 dekabr 2016 yil

Ěîőčđ қ˘ëëŕđ

12 mart 2016 yil

12 mart 2016 yil

12 mart 2016 yil fizika va astroomiya o`qitish metodikasi kafedrasi o`zlarining guruh talabalari bilan birgalikda shanbalikda faol qatnashishmoqda

Shanbalik qizg`in davom etmoqda

12 mart 2016 yil

Bugun universitetimizda Shanbalik qizg`in davom etmoqda. Shanbalikda fakultetimiz talabalari bir jamoa bo`lib "Fizika va astronomiya o`qitish metodikasi" professor-o`qituvchilari bilan faol qatnashishmoqda

2016-2017 o`quv yili Ochiq darslar

21 dekabr 2016 yil

12 dekabr 2016 yil

"Ôčçčęŕ âŕ ŕńňđîíîěč˙ ˘қčňčř ěĺňîäčęŕńč" ęŕôĺäđŕńčíčíă ŔË âŕ ĘҲĘ ëŕđ áčëŕí ҳŕěęîđëčę äîčđŕńčäŕăč ôŕîëč˙ňč ň˘ғđčńčäŕ

12 dekabr 2016 yil

"Ôčçčęŕ âŕ ŕńňđîíîěč˙ ˘қčňčř ěĺňîäčęŕńč" ęŕôĺäđŕńčíčíă ŔË âŕ ĘҲĘ ëŕđ áčëŕí ҳŕěęîđëčę äîčđŕńčäŕăč ôŕîëč˙ňč ň˘ғđčńčäŕ

Xabar qoldirish

Agar Sizda universitetimiz faoliyati bo`yicha masalalar/muammolar,
ariza, shikoyat yoki takliflar bo`lsa
virtual qabulxona
orqali qoldirishingiz mumkin

Ushbu sahifa bo`yicha fikringizni esa quyida qoldirishingiz mumkin



Ismi sharifingiz:

E-mail:

Fikringiz :
Ximoya kodini kiriting :
  • Pedagogikadan savol

    Seminar mashg`uloti qaysi javobda ko`rsatilgan?

    Javob: O`quvchilarning mavzudagi muhim masalalarni chuqur o`rganish yuzasidan mustaqil ishlashini, keyinchalik ularni jamoa bo`lib muhokama qilishni tashkil etish

So`nggi yangiliklar

Foydali manbalar




Đĺéňčíă ÂÓÇîâ




Bizning loyihalar